Phần lớn vết nứt tường trong nhà là nứt chân chim ở lớp vữa trát: mảnh như sợi tóc, chằng chịt như mạng nhện, do vữa co ngót khi khô, không ảnh hưởng đến kết cấu. Vết nứt cần lo là vết nứt rộng dần theo thời gian, nứt chéo từ góc cửa, nứt xuyên qua tường, nứt ngang ở dầm, sàn, hoặc đi kèm cửa bị kẹt, nền bị nghiêng. Cách phân biệt chắc chắn nhất là đánh dấu và theo dõi vài tuần, rồi để kỹ sư kết cấu xem nếu vết nứt còn đi tiếp.
Đọc vết nứt: hình dạng nói lên nguyên nhân
Tường không tự dưng nứt. Mỗi vết nứt là dấu vết của một lực: vữa co lại khi khô, tường nở ra khi nắng, móng lún xuống không đều, dầm võng vì gánh nặng. Hướng và hình dạng vết nứt cho biết lực đó đến từ đâu.
Nứt chân chim
Những đường mảnh, ngắn, đan vào nhau theo mọi hướng, chỉ ở lớp vữa trát bề mặt. Nguyên nhân thường là vữa trộn nhiều xi măng, trát dày, khô quá nhanh dưới nắng hoặc không được tưới ẩm. Nứt chân chim xuất hiện trong vài tháng đầu sau khi xây, rồi đứng yên. Đây là chuyện thẩm mỹ.
Nứt dọc tại chỗ tường giáp cột
Một đường thẳng chạy dọc từ trên xuống, đúng chỗ tường gạch gặp cột bê tông. Gạch và bê tông co giãn khác nhau theo nhiệt độ, độ ẩm, và chỗ tiếp giáp không có lưới thép gia cố thì dễ tách. Thường không nguy hiểm, nhưng là lối cho nước mưa thấm vào nếu ở tường ngoài.
Nứt chéo từ góc cửa, góc tường
Đường nứt xiên khoảng 45 độ, bắt đầu ở góc cửa sổ, cửa đi, chạy lên hoặc xuống. Đây là kiểu nứt cần chú ý: nó thường báo hiệu móng lún không đều, phần này của nhà xuống thấp hơn phần kia. Nhìn chiều xiên có thể đoán được phía nào lún.
Nứt ngang
Đường nứt nằm ngang trên tường, ở chân tường, dưới dầm, hoặc trên trần dọc theo dầm. Có thể do tường bị đẩy ngang, dầm, sàn võng xuống, hoặc lớp chống thấm chân tường có vấn đề. Nứt ngang ở dầm hay sàn bê tông luôn cần người chuyên môn xem.
Bảng triệu chứng: vết nứt nào đáng lo
| Kiểu vết nứt | Nguyên nhân thường gặp | Tự làm được | Gọi kỹ sư, thợ khi |
|---|---|---|---|
| Chân chim, mảnh như tóc, đan lưới | Vữa co ngót | Sơn lại bằng sơn có độ đàn hồi, bả lại khi sửa nhà | Không cần, trừ khi rộng dần |
| Đường thẳng dọc chỗ tường giáp cột | Co giãn khác nhau giữa gạch và bê tông | Theo dõi; tường ngoài thì chú ý thấm | Vết nứt mở rộng, nước thấm vào |
| Nứt chéo từ góc cửa, cửa bắt đầu kẹt | Lún lệch móng | Đánh dấu, đo, chụp ảnh định kỳ | Ngay khi vết nứt dài hoặc rộng ra |
| Nứt ngang ở dầm, trần, sàn võng | Quá tải, kết cấu yếu, cốt thép gỉ | Bớt đồ nặng khỏi khu vực, theo dõi | Ngay |
| Bê tông bong mảng, lộ thép gỉ | Thép bị ăn mòn, nở ra đẩy bê tông | Không gõ thêm, che chắn chỗ rơi | Ngay |
| Nứt xuất hiện khi nhà bên cạnh đang xây, đào móng | Rung, mất đất, lún do thi công lân cận | Chụp ảnh có ngày giờ, báo bên thi công | Ngay, kèm làm việc với chính quyền phường, xã nếu cần |
Theo dõi vết nứt như kỹ sư làm
Một vết nứt đứng yên và một vết nứt đang đi là hai chuyện khác hẳn nhau. Cách duy nhất để biết là đánh dấu và đo theo thời gian.
- Vạch hai đầu: dùng bút chì kẻ một vạch ngang nhỏ ở mỗi đầu vết nứt, ghi ngày bên cạnh. Lần sau nhìn lại, nếu vết nứt đã vượt qua vạch là nó đang dài ra.
- Đo bề rộng: đặt thước có vạch nhỏ, hoặc một tấm thẻ đo vết nứt bán ở cửa hàng dụng cụ xây dựng, ở cùng một điểm đã đánh dấu. Ghi lại số đo.
- Chụp ảnh: đặt thước cạnh vết nứt, chụp thẳng góc, cùng một vị trí mỗi lần. Ảnh có ngày giờ là bằng chứng tốt khi cần làm việc với bên thi công lân cận.
- Dán dấu theo dõi: các kỹ sư xưa hay trát một miếng thạch cao mỏng ngang qua vết nứt; nếu vết nứt còn chuyển động, miếng thạch cao sẽ nứt theo. Ngày nay có thẻ theo dõi bằng nhựa hai lớp có vạch chia, dán hai nửa ở hai bên vết nứt.
Theo dõi vài tuần đến vài tháng, qua cả mùa nắng lẫn mùa mưa. Vết nứt co giãn nhẹ theo mùa rồi trở lại là thường gặp; vết nứt chỉ đi một chiều, ngày càng rộng, là dấu hiệu cần kỹ sư.
Những dấu hiệu đi kèm đáng lo hơn chính vết nứt
- Cửa đi, cửa sổ đang mở đóng bình thường bỗng bị kẹt, khe cửa trên dưới lệch nhau.
- Viên bi đặt trên sàn tự lăn về một phía, nền nhà nghiêng thấy được.
- Khe hở xuất hiện giữa sàn và chân tường, giữa trần và đỉnh tường.
- Gạch ốp lát bị bộp, phồng, vỡ thành đường.
- Tiếng răng rắc lạ trong kết cấu, không phải tiếng co giãn quen thuộc của mái tôn.
- Đường ống nước, ống thoát bắt đầu rò ở những chỗ đi qua tường nứt.
Nếu có nhiều dấu hiệu cùng lúc, nhất là sàn, dầm có vết nứt mới và cửa kẹt, hãy hạn chế dùng khu vực đó và mời kỹ sư kết cấu đến ngay.
Khi nhà bên cạnh xây dựng
Ở đô thị Việt Nam, nhà liền kề nhau, chung hoặc sát tường. Khi một nhà đào móng, ép cọc, hạ tầng hầm, nhà bên cạnh có thể bị lún, nứt. Việc hữu ích nhất là ghi lại hiện trạng nhà mình trước khi bên kia khởi công: chụp ảnh các bức tường, trần, nền, đặc biệt những vết nứt có sẵn. Nhiều công trình có làm biên bản hiện trạng các nhà xung quanh trước khi thi công; nếu được mời, hãy tham gia và giữ một bản.
Khi thấy vết nứt mới trong lúc bên cạnh thi công, chụp ảnh có ngày giờ, báo ngay cho chủ nhà và đơn vị thi công bằng văn bản, và nếu không được giải quyết, báo chính quyền phường, xã nơi mình ở.
Sửa vết nứt: thứ tự đúng
Lỗi phổ biến nhất là trát kín vết nứt rồi sơn lại cho đẹp mà chưa biết vì sao nó nứt. Với nứt chân chim, làm vậy là đủ. Với nứt kết cấu, làm vậy chỉ giấu triệu chứng, vài tháng sau vết nứt lại xuất hiện ở đúng chỗ đó, và mất luôn dấu vết theo dõi.
Thứ tự đúng là: xác định nguyên nhân → xử lý nguyên nhân (gia cố móng, giảm tải, chống thấm, sửa ống rò) → đợi vết nứt đứng yên → mới xử lý bề mặt. Bước đầu tiên và bước thứ hai với nứt kết cấu là việc của kỹ sư và thợ có kinh nghiệm, không phải việc tự làm cuối tuần.
Gặp chuyện này thì làm gì
- Chụp ảnh tất cả vết nứt trong nhà hôm nay, có thước đặt cạnh, để có mốc so sánh.
- Vạch bút chì hai đầu vết nứt đáng ngờ, ghi ngày, nhìn lại mỗi tuần.
- Nứt chân chim mảnh, đứng yên: chỉ cần xử lý khi sơn lại nhà.
- Nứt chéo, nứt ngang dầm, sàn, cửa kẹt, bê tông bong lộ thép: mời kỹ sư kết cấu.
- Nhà bên cạnh sắp xây: ghi hiện trạng trước, báo bằng văn bản khi có nứt mới.
- Không trát kín vết nứt kết cấu khi chưa biết nguyên nhân.
Câu hỏi thường gặp
Nứt chân chim có nguy hiểm không?
Thường không. Nứt chân chim là những đường mảnh như sợi tóc ở lớp vữa trát, do vữa co ngót khi khô. Nếu chúng đứng yên, không rộng ra, chỉ cần xử lý thẩm mỹ khi sơn lại nhà.
Vết nứt chéo ở góc cửa là do đâu?
Vết nứt xiên khoảng 45 độ từ góc cửa thường liên quan đến lún không đều của móng. Đây là kiểu nứt nên được theo dõi và mời kỹ sư kết cấu xem, nhất là khi cửa bắt đầu kẹt hoặc vết nứt dài ra.
Làm sao biết vết nứt tường có đang rộng ra không?
Kẻ vạch bút chì ở hai đầu vết nứt, ghi ngày, đo bề rộng tại một điểm cố định và chụp ảnh có thước. Lặp lại mỗi tuần hoặc mỗi tháng. Vết nứt vượt qua vạch hoặc số đo tăng dần là đang phát triển.
Nhà bên cạnh xây làm nứt nhà mình thì làm gì?
Chụp ảnh vết nứt có ngày giờ, báo bằng văn bản cho chủ công trình và đơn vị thi công, và nếu không được giải quyết thì báo chính quyền phường, xã. Tốt nhất là ghi hiện trạng nhà mình trước khi bên kia khởi công.
Có nên trát vết nứt rồi sơn lại luôn không?
Với nứt chân chim thì được. Với nứt có dấu hiệu kết cấu, trát kín khi chưa biết nguyên nhân chỉ che triệu chứng và làm mất dấu theo dõi; cần xử lý nguyên nhân trước rồi mới sửa bề mặt.
