Ngửi thấy mùi gas trong nhà, việc đầu tiên là không tạo ra bất kỳ tia lửa nào: không bật hay tắt công tắc điện, không rút phích cắm, không bật lửa, không dùng điện thoại trong phòng có mùi. Sau đó khoá van bình gas nếu tới được mà không phải đi qua chỗ mùi nặng, mở cửa cho thoáng, đưa mọi người ra ngoài, rồi từ bên ngoài mới gọi cứu hộ 114 hoặc đại lý gas. Thứ tự này quan trọng hơn mọi thứ khác trong bài.
Vì sao gas có mùi, và mùi đó báo gì
Khí đốt dùng trong bếp gia đình về bản chất không có mùi. Nhà sản xuất cố ý pha thêm một lượng nhỏ hợp chất lưu huỳnh (họ mercaptan) có mùi rất đặc trưng, giống bắp cải thối hay trứng hỏng, để mũi người phát hiện được khi gas thoát ra. Nói cách khác, mùi gas là một thiết bị báo động được cài sẵn vào chính khí đốt.
Vì thế, ngửi thấy mùi không có nghĩa là sắp nổ, nhưng có nghĩa là đang có gas ở chỗ không nên có. Mùi thoảng qua lúc mới mở bếp, tắt ngay khi lửa bắt, là bình thường. Mùi kéo dài khi bếp đã tắt, mùi nồng ở gần bình hay ống dẫn, mùi buổi sáng khi vừa mở cửa bếp thì phải xử lý như có rò.
Gas bình và gas đường ống khác nhau thế nào
| Gas bình (LPG) | Khí thiên nhiên đường ống | |
|---|---|---|
| Thường dùng ở | Hầu hết nhà ở, quán ăn | Một số khu đô thị, chung cư có hệ thống cấp khí |
| So với không khí | Nặng hơn, lắng xuống sàn, gầm tủ, hố ga | Nhẹ hơn, bốc lên trần |
| Hệ quả khi rò | Đọng thành lớp sát sàn, khó bay đi nếu phòng kín | Tích ở phần trên phòng, thoát qua cửa sổ cao |
| Đặt đầu báo gas | Thấp, gần sàn | Cao, gần trần |
Với gas bình, điều này giải thích vì sao người ta khuyên mở cửa ra vào (sát sàn) chứ không chỉ mở cửa sổ cao, và vì sao không đặt bình gas trong tủ kín, dưới tầng hầm hay sát cống thoát nước.
Làm gì ngay khi ngửi thấy mùi gas
- Dừng mọi nguồn lửa. Tắt bếp nếu đang đun (bằng núm bếp, không phải công tắc điện), dập thuốc lá, không bật lửa để "xem chỗ rò".
- Không đụng vào điện. Không bật đèn, không tắt đèn, không bật quạt hay máy hút mùi, không rút phích cắm, không bấm chuông cửa. Một tia lửa nhỏ trong công tắc cũng đủ châm hỗn hợp gas với không khí.
- Khoá van bình gas nếu bình ở ngay đó và bạn tới được mà không phải đi sâu vào chỗ mùi nặng. Với gas đường ống, khoá van tổng của căn hộ nếu biết vị trí.
- Mở cửa ra vào, cửa sổ để gas thoát ra. Mở nhẹ nhàng, không dùng quạt điện.
- Đưa mọi người, kể cả trẻ nhỏ, người già và vật nuôi ra ngoài. Chung cư thì đi cầu thang bộ.
- Ra hẳn bên ngoài rồi mới gọi điện: cứu hộ cứu nạn 114 nếu mùi nồng, lan rộng hoặc có người thấy chóng mặt, buồn nôn; đại lý gas hoặc đơn vị cấp khí nếu mùi nhẹ và đã khoá được van.
- Không quay vào cho tới khi có người chuyên môn kiểm tra và xác nhận an toàn.
Nếu có người ngất trong phòng nồng gas, đừng lao vào một mình khi chưa mở được cửa thông gió. Gọi 114, gọi thêm người, và chỉ đưa nạn nhân ra khi có thể làm mà không tự đặt mình vào nguy hiểm.
Những chỗ gas hay rò
- Dây dẫn gas cao su: lão hoá, nứt chân chim, bị chuột cắn, bị gập, đặt sát chỗ nóng. Đây là chỗ hay rò nhất ở bếp gia đình.
- Mối nối và đai siết ở hai đầu dây: lỏng sau khi kéo bếp ra lau dọn.
- Van điều áp trên đầu bình: lắp không khít, gioăng hỏng.
- Núm bếp bị vặn hé (trẻ nghịch, va chạm khi lau bếp), lửa tắt do nước tràn hoặc gió thổi mà gas vẫn ra.
- Bình gas: van bình hỏng, vỏ bình gỉ sét, bình không rõ nguồn gốc.
Bình gas mini của bếp du lịch
Các vụ nổ bình gas mini xảy ra khá thường xuyên và có chung một kiểu: đặt chảo, vỉ nướng quá to trùm qua khoang chứa bình, hoặc nướng liên tục lâu khiến bình bị hơ nóng, áp suất tăng. Lắp bình lệch khấc cũng có thể làm gas xì ra. Dùng đúng cỡ dụng cụ nấu theo hướng dẫn trên bếp, không nướng trên bếp mini quá lâu, và thấy mùi gas hay tiếng xì thì tắt bếp, tháo bình ra khi đã nguội.
Bảng triệu chứng: mùi gas và những dấu hiệu đi kèm
| Triệu chứng | Nguyên nhân thường gặp | Tự làm được | Gọi thợ / 114 khi |
|---|---|---|---|
| Mùi thoảng lúc mở bếp, hết khi lửa bắt | Gas ra trước khi đánh lửa | Đánh lửa dứt khoát, vệ sinh đầu đốt | Bếp phải bấm nhiều lần mới bắt lửa |
| Mùi kéo dài khi bếp đã tắt | Rò ở dây dẫn, mối nối, van | Không tạo lửa, khoá van, mở cửa | Luôn gọi đại lý hoặc thợ kiểm tra trước khi dùng lại |
| Tiếng xì ở đầu bình | Van điều áp lắp không khít, van bình hỏng | Khoá van bình, mở thoáng, ra ngoài | Ngay lập tức; tiếng xì to hoặc mùi nồng thì gọi 114 |
| Ngọn lửa đỏ, vàng, nhiều muội | Đầu đốt bẩn, thiếu gió | Vệ sinh đầu đốt khi bếp đã nguội, khoá van | Vẫn đỏ sau khi vệ sinh |
| Mùi gas kèm đau đầu, chóng mặt | Rò kéo dài trong phòng kín | Ra ngoài ngay, không quay vào | Gọi 114 và đi khám nếu triệu chứng không hết |
| Mùi gas từ nhà hàng xóm, hành lang | Rò ở căn khác hoặc đường ống chung | Không bấm chuông, gõ cửa bằng tay, báo bảo vệ | Gọi 114 hoặc ban quản lý toà nhà |
Việc nào là của thợ
Thay dây dẫn, thay van điều áp, kiểm tra kín các mối nối, sửa bếp âm, sửa hệ thống gas trung tâm của chung cư hay nhà hàng: tất cả là việc của thợ được đào tạo hoặc nhân viên đại lý, đơn vị cấp khí. Họ có dụng cụ và quy trình thử kín sau khi lắp. Người dùng chỉ nên làm phần vận hành: khoá, mở van bình đúng cách, giữ khu bếp thông thoáng, để ý tình trạng dây dẫn và báo khi thấy lạ.
Khi đổi bình, hãy để nhân viên giao gas lắp và kiểm tra trước khi họ đi. Mua bình ở đại lý có địa chỉ rõ ràng, bình còn nguyên niêm phong, vỏ không gỉ sét hay móp méo.
Thói quen giúp gas ít khi rò
- Khoá van bình sau khi nấu xong, nhất là trước khi đi vắng hay đi ngủ.
- Đặt bình đứng thẳng, ở chỗ thoáng, xa nguồn nhiệt, không để trong tủ kín.
- Không để dây dẫn bị gập, bị đè, bị kéo căng hay chạm vào thành nồi nóng.
- Theo khuyến cáo của nhà cung cấp về thời hạn thay dây dẫn và van; thấy dây cứng, nứt là thay, không đợi rò.
- Bếp có van an toàn tự ngắt gas khi lửa tắt là một lớp bảo vệ đáng có.
- Lắp đầu báo gas ở vị trí thấp gần bếp với nhà dùng gas bình (có bài riêng về báo khói, báo gas trong mục này).
Gặp chuyện này thì làm gì
- Thuộc lòng bốn chữ "không lửa, không điện": không bật lửa, không bật tắt công tắc, không rút phích, không gọi điện trong phòng.
- Khoá van bình nếu tới được an toàn; mở cửa ra vào và cửa sổ.
- Đưa cả nhà ra ngoài, từ bên ngoài gọi 114 hoặc đại lý gas.
- Chỉ dùng lại bếp sau khi thợ đã kiểm tra và hết mùi hoàn toàn.
- Ai có triệu chứng đau đầu, buồn nôn, khó thở sau khi ở trong phòng có mùi gas thì đi khám.
- Chỉ cho mọi người trong nhà, kể cả trẻ lớn, vị trí van bình và cách khoá.
Câu hỏi thường gặp
Ngửi thấy mùi gas có nên bật quạt cho bay đi không?
Không. Bật quạt, bật máy hút mùi hay bất kỳ công tắc điện nào đều có thể tạo tia lửa. Chỉ mở cửa ra vào và cửa sổ bằng tay để gas tự thoát ra, rồi đưa mọi người ra ngoài.
Gas nặng hay nhẹ hơn không khí?
Gas bình (LPG) nặng hơn không khí nên lắng xuống sàn và chỗ trũng. Khí thiên nhiên dùng trong hệ thống đường ống thì nhẹ hơn và bốc lên cao. Vì vậy đầu báo gas bình đặt thấp, đầu báo khí thiên nhiên đặt cao.
Mùi gas giống mùi gì?
Mùi gas là mùi được pha thêm vào để cảnh báo, thường được tả giống bắp cải thối hoặc trứng hỏng. Ngửi thấy mùi này khi bếp đã tắt là dấu hiệu có rò và cần xử lý ngay.
Rò gas thì gọi số nào?
Ở Việt Nam, số cứu hộ cứu nạn và chữa cháy là 114. Hãy ra khỏi nhà rồi mới gọi. Nếu mùi nhẹ và đã khoá được van, có thể gọi đại lý gas để họ đến kiểm tra.
Vì sao bình gas mini hay phát nổ?
Thường do dùng chảo hoặc vỉ nướng quá to trùm qua khoang chứa bình, hoặc nướng liên tục quá lâu làm bình nóng lên, áp suất tăng. Lắp bình không đúng khấc cũng có thể làm gas rò ra.
