Backrooms là gì: từ một tấm ảnh năm 2019 thành hiện tượng mạng

Backrooms là một câu chuyện mạng kể về một mê cung văn phòng vô tận: tường giấy dán màu vàng úa, thảm ẩm, đèn huỳnh quang kêu rè rè, và không có lối ra. Nó bắt đầu từ một tấm ảnh căn phòng trống đăng lên diễn đàn 4chan tháng 5/2019, kèm vài dòng chữ của một người vô danh. Từ đó, hàng nghìn người cùng viết thêm, dựng video, và đến năm 2026 thì Backrooms đã thành phim chiếu rạp.

Tấm ảnh và mấy dòng chữ năm 2019

Tháng 5/2019, trên mục /x/ (chuyên chuyện huyền bí) của 4chan, có người mở một chủ đề xin mọi người đăng "những tấm ảnh gây bất an, trông cứ sai sai". Trong hàng loạt ảnh gửi lên có một tấm chụp căn phòng trống: tường vàng nhạt, thảm màu nâu ngả vàng, đèn ống trên trần, vài vách ngăn không dẫn đi đâu. Không người, không đồ đạc, không cửa sổ.

Một người khác trả lời bằng một đoạn văn ngắn. Ý chính: nếu bạn không cẩn thận mà "lọt ra khỏi thực tại" ở chỗ không đúng, bạn sẽ rơi vào Backrooms, nơi chỉ có mùi thảm cũ ẩm mốc, màu vàng đơn điệu đến phát điên, tiếng đèn huỳnh quang ù ù không dứt, và hàng trăm triệu dặm vuông phòng trống chia cắt ngẫu nhiên để bị kẹt lại mãi. Chữ "lọt ra" trong bản gốc là noclip, một thuật ngữ đồ hoạ máy tính chỉ việc nhân vật đi xuyên qua tường vì lỗi va chạm.

Đoạn văn ấy không có quái vật, không có ma. Nó chỉ tả một nơi buồn tẻ đến cùng cực, và chính sự buồn tẻ đó làm người đọc lạnh gáy.

Tấm ảnh thật ra chụp ở đâu

Suốt 5 năm, không ai biết nguồn gốc tấm ảnh. Nhiều người đoán đó là ảnh dựng 3D. Đến tháng 5/2024, một nhóm người dùng mạng lần ra lời giải: ảnh được chụp năm 2002 tại một cửa hàng đồ chơi mô hình (chuỗi HobbyTown) ở thành phố Oshkosh, bang Wisconsin, Mỹ, khi tầng trên của toà nhà đang sửa sang. Ảnh từng nằm trên trang web cũ của cửa hàng từ năm 2003, trong bộ ảnh ghi lại tình trạng trước khi cải tạo. Sau đó khu này thành đường đua xe mô hình điều khiển từ xa.

Làm sao tấm ảnh đi từ trang web một cửa hàng nhỏ đến diễn đàn 4chan mười mấy năm sau thì vẫn chưa ai rõ. Nhưng chi tiết này làm câu chuyện thú vị hơn: cái nơi "ngoài thực tại" kia hoá ra là một góc rất bình thường của nước Mỹ, chụp bằng máy ảnh số đời đầu, chỉ để khoe sắp mở rộng cửa hàng.

Từ một đoạn văn thành cả một thế giới

Backrooms lớn lên theo kiểu sáng tác tập thể, giống cách truyện truyền miệng được thêm thắt qua mỗi người kể. Có thể chia làm mấy giai đoạn:

Các "tầng" do người hâm mộ viết thêm

Trên các trang wiki do cộng đồng viết, tấm ảnh gốc được gọi là "Level 0". Rồi người ta thêm Level 1 là bãi đỗ xe ẩm ướt, các tầng khác là hồ bơi trong nhà, hành lang khách sạn, văn phòng lúc tắt đèn. Mỗi tầng có "mô tả", "mức nguy hiểm", "cách thoát". Số tầng lên tới hàng nghìn, chất lượng rất không đều. Nhiều người hâm mộ lâu năm cho rằng khi thế giới Backrooms bị lấp đầy quái vật và bảng phân loại, nó mất đi đúng cái làm nên sức hút ban đầu: sự trống rỗng.

Video của Kane Parsons

Video đầu tiên của Kane Parsons dài chưa tới mười phút, giả làm một cuốn băng quay phim cũ: một người quay phim lạc vào các phòng vàng, máy quay rung, âm thanh rè. Hiệu ứng 3D được làm khéo đến mức nhiều người tưởng là cảnh thật. Kane tiếp tục làm thành loạt, thêm cốt truyện về một tổ chức nghiên cứu bí mật đã vô tình mở ra lối vào Backrooms. Chính loạt video này đưa Backrooms từ diễn đàn nhỏ ra đại chúng.

Vì sao Backrooms làm người xem bất an

Bài Liminal space là gì đã giải thích chung vì sao những nơi "ở giữa" khiến ta bồn chồn. Backrooms là phiên bản cực đoan nhất của kiểu không gian ấy, và nó có vài đặc điểm riêng:

• Không có điểm mốc. Mọi căn phòng giống nhau. Con người định hướng nhờ điểm mốc (cái cây, cái cửa sơn đỏ, góc rẽ có cửa sổ). Bỏ hết điểm mốc đi là bỏ luôn khả năng biết mình đang ở đâu.
• Có dấu vết con người nhưng không có người. Thảm, ổ điện, đèn trần: ai đó đã xây nơi này cho người dùng. Vậy người đâu? Câu hỏi không lời đáp ấy làm tăng cảm giác bất an.
• Âm thanh đơn điệu. Tiếng ù của đèn huỳnh quang lấp mọi khoảng lặng. Nó không đủ to để đáng sợ, nhưng cũng không bao giờ dừng.
• Sự vô tận. Kẹt ở một nơi khó chịu đã đủ tệ; biết rằng nó kéo dài mãi mãi thì tệ hơn nhiều. Đây là nỗi sợ về thời gian hơn là về không gian.
• Quen mà lạ. Văn phòng, phòng học thêm, tầng trên cửa hàng: ai cũng từng đi qua kiểu phòng ấy. Backrooms lấy một nơi tầm thường rồi kéo dài nó ra vô hạn.

Backrooms giống và khác truyện ma truyền thống

Điểm giống: cả hai đều sống nhờ người kể lại. Backrooms là truyện dân gian của thời mạng xã hội, chỉ khác là ta còn tra được ngày nó ra đời.

Những lời đồn cần gỡ

• "Backrooms là nơi có thật, có người từng lạc vào." Không. Đây là sáng tác hư cấu. Tấm ảnh gốc là căn phòng ở Oshkosh, giờ là cửa hàng bình thường.
• "Có cách để vào Backrooms." Các "hướng dẫn" kiểu nhắm mắt đi lùi, đứng ở góc phòng lúc nửa đêm đều là trò đùa câu chữ trên mạng. Không có gì xảy ra cả, ngoài việc mất ngủ.
• "Backrooms bắt nguồn từ một thí nghiệm bí mật." Đó là cốt truyện trong loạt video của Kane Parsons, không phải sự thật.

Với học sinh nhỏ tuổi xem nhiều video Backrooms, nên giải thích rõ ranh giới này. Câu chuyện hay vì nó được kể như thật, chứ không phải vì nó thật.

Backrooms để lại gì

Backrooms làm thay đổi cách nhiều người nhìn không gian quanh mình. Người ta bắt đầu chụp những hành lang tầng hầm, phòng họp trống, siêu thị lúc đóng cửa, và gắn nhãn "trông như Backrooms". Từ đây nở ra cả một dòng sáng tác: ảnh dựng, nhạc nền u ám, truyện ngắn, các tác phẩm tương tác phát hành trên máy tính, và những phim như Exit 8 lấy cảm hứng từ hành lang lặp lại.

Nó cũng cho thấy một điều ít ai ngờ: nỗi sợ không cần máu me. Một căn phòng trống, sáng đèn, đủ yên tĩnh, đã đủ làm hàng triệu người khó chịu.

Gặp chuyện này thì làm gì

• Thấy rợn khi xem video Backrooms: tắt đi, bật đèn phòng, nói chuyện với ai đó. Cảm giác sẽ qua nhanh vì não nhận ra mình đang ở chỗ an toàn.
• Con nhỏ sợ "lạc vào Backrooms": cho con xem tấm ảnh gốc và câu chuyện cửa hàng mô hình ở Oshkosh. Biết nguồn gốc thật thường xoá được nỗi sợ.
• Muốn đọc kỹ hơn: xem bài về kenopsia, đèn huỳnh quang và hành lang trong cùng chuyên mục này; xem bài về Exit 8 và analog horror ở chuyên mục màn ảnh.
• Muốn tự chụp ảnh kiểu Backrooms: chụp ở nơi được phép, không vào tầng hầm, toà nhà bỏ hoang hay khu đang thi công khi chưa xin phép. Những nơi ấy có rủi ro thật (sàn yếu, dây điện hở, bị coi là đột nhập).