Tiền điện tăng bất thường thường do bốn nhóm lý do: kỳ hoá đơn dài hơn hoặc rơi vào mùa nóng, một thiết bị mới hay một thiết bị đang hỏng ăn điện nhiều hơn, điện bị rò xuống đất qua đường dây hoặc thiết bị, và cuối cùng mới đến chuyện công tơ hay ghi chỉ số sai. Cách tìm ra thủ phạm là đi theo thứ tự: đọc kỹ hoá đơn, đọc công tơ khi đã tắt hết, rồi đo từng thiết bị. Phần lớn các nhà làm đủ ba bước này là tìm ra nguyên nhân mà không cần cãi nhau với ai.
Vì sao tiền điện có thể "nhảy" mạnh dù dùng chỉ hơn một chút
Điện sinh hoạt ở Việt Nam tính theo biểu giá bậc thang: những kWh đầu tiên trong tháng có đơn giá thấp, càng dùng nhiều thì các kWh sau rơi vào bậc có đơn giá cao hơn. Vì vậy số tiền không tăng theo đường thẳng. Một gia đình dùng thêm vài chục kWh khi đã ở bậc cao sẽ thấy hoá đơn tăng nhanh hơn nhiều so với cảm giác "chỉ bật điều hoà thêm một chút".
Số bậc, khoảng kWh của từng bậc và đơn giá do Nhà nước điều chỉnh theo từng thời kỳ, nên đừng nhớ con số cũ. Muốn tính chính xác thì xem biểu giá EVN hiện hành, thường đăng trên trang của điện lực và in tóm tắt trên hoá đơn.
Điều quan trọng cần nhớ: so sánh hoá đơn phải so số kWh, không so số tiền. Số tiền còn chịu ảnh hưởng của bậc thang, của việc đổi giá và của số ngày trong kỳ.
Bước 1: Đọc hoá đơn trước khi nghi ngờ
Trên hoá đơn có ba thứ cần nhìn: chỉ số cũ, chỉ số mới, và khoảng ngày của kỳ ghi. Nhiều trường hợp "tăng bất thường" hoá ra là kỳ này dài 33–35 ngày trong khi kỳ trước chỉ 28–29 ngày, do lịch ghi chỉ số bị lệch. Chia số kWh cho số ngày để ra mức dùng mỗi ngày, rồi so với kỳ trước. Nếu mức trung bình mỗi ngày gần như không đổi thì chẳng có gì bất thường cả.
Tiếp theo, so với cùng kỳ năm ngoái. Tháng 5, 6, 7 ở miền Bắc và mùa khô ở miền Nam, điều hoà chạy nhiều hơn hẳn; một chiếc điều hoà loại phổ biến chạy suốt đêm có thể tốn vài kWh mỗi đêm. Nhân lên 30 đêm, cộng thêm phần đẩy sang bậc giá cao, là ra phần "tăng vọt" mà nhiều người tưởng là lạ.
Cuối cùng, nghĩ lại tháng vừa rồi trong nhà có gì khác: có người về ở cùng, mua thêm tủ đông, máy sấy quần áo, bếp từ, có trẻ nghỉ hè ở nhà bật quạt, máy tính cả ngày không. Thay đổi thói quen là nguyên nhân phổ biến nhất, chỉ là ít ai để ý.
Bước 2: Tắt hết rồi nhìn công tơ
Đây là phép thử rẻ nhất và nói được nhiều nhất. Buổi tối, tắt hoặc rút phích mọi thiết bị trong nhà, kể cả tủ lạnh trong vài phút (không cần lâu), rồi ra xem công tơ.
- Công tơ cơ có đĩa nhôm quay ngang. Khi trong nhà không dùng gì, đĩa phải đứng yên hoặc chỉ nhích rất chậm rồi dừng.
- Công tơ điện tử thường có một đèn nhỏ nháy theo lượng điện đi qua (bên cạnh ghi số xung trên mỗi kWh). Không dùng gì thì đèn gần như không nháy.
Nếu đã tắt hết mà đĩa vẫn quay đều hoặc đèn vẫn nháy liên tục, có hai khả năng: còn một thiết bị bạn quên (máy bơm, bình nóng lạnh, camera, bộ phát wifi, đèn ngoài cổng), hoặc có dòng điện đang rò đi đâu đó sau công tơ. Lúc này đừng tự mở bảng điện. Việc an toàn bạn làm được là gạt cầu dao tổng trong nhà (không phải cầu dao của điện lực trước công tơ): nếu gạt xong mà công tơ dừng hẳn, phần rò nằm trong nhà bạn; nếu vẫn chạy thì báo điện lực, vì có thể dây sau công tơ đang bị đấu nhầm hoặc có người câu nhờ.
Nhà có nhiều cầu dao nhánh (mỗi tầng, mỗi khu một cái) thì có thể lần lượt gạt từng nhánh trong lúc nhìn công tơ để khoanh vùng. Chỉ thao tác cần gạt ở mặt ngoài, tay khô, đứng trên nền khô, không mở nắp hộp.
Bước 3: Đo từng thiết bị
Sau khi biết điện không bị rò, câu hỏi còn lại là thiết bị nào đang "ăn" nhiều. Có hai cách:
Cách đọc công tơ theo giờ
Ghi chỉ số công tơ, bật riêng một thiết bị (ví dụ điều hoà) trong một hoặc hai giờ, tắt các thứ khác nếu được, rồi ghi lại chỉ số. Hiệu số là lượng điện thiết bị đó dùng trong khoảng thời gian ấy. Cách này hơi mất công nhưng không tốn tiền.
Ổ cắm đo điện năng
Ở các cửa hàng điện có bán loại ổ cắm trung gian hiện số W và kWh. Cắm thiết bị qua nó một ngày đêm là biết chính xác. Rất hữu ích với tủ lạnh, tủ đông, máy lọc nước nóng lạnh, những thứ chạy ngắt quãng nên khó ước lượng bằng mắt. Loại này chỉ dùng cho thiết bị cắm phích; bình nóng lạnh, điều hoà đấu thẳng vào dây thì dùng cách đọc công tơ ở trên.
Bảng triệu chứng: tiền điện tăng thì nghi gì
| Triệu chứng | Nguyên nhân thường gặp | Tự làm được | Gọi thợ / điện lực khi |
|---|---|---|---|
| kWh mỗi ngày gần như không đổi, chỉ tiền tăng | Kỳ ghi dài hơn, sang bậc giá cao, đổi biểu giá | Chia kWh cho số ngày, so kỳ trước | Số ngày trong kỳ bất thường lặp lại nhiều tháng |
| Tắt hết mà công tơ vẫn chạy | Thiết bị bị quên, rò điện, dây sau công tơ có vấn đề | Gạt cầu dao tổng, gạt từng nhánh để khoanh vùng | Gạt cầu dao tổng rồi công tơ vẫn chạy; hoặc khoanh được nhánh rò |
| Tủ lạnh chạy gần như không nghỉ | Gioăng cửa hở, dàn nóng bám bụi, đặt sát tường, đầy quá | Kẹp tờ giấy vào cửa thử độ kín, kê cách tường | Máy nén chạy liên tục mà vẫn không lạnh |
| Máy bơm tự chạy từng đợt ngắn cả ngày lẫn đêm | Rò nước, van một chiều hỏng, phao bồn hỏng | Khoá các vòi, xem đồng hồ nước còn quay không | Tìm không ra chỗ rò trong ống ngầm |
| Bình nóng lạnh luôn ấm dù không dùng | Để bật cả ngày, rơ le nhiệt kém | Chỉ bật trước khi tắm, dùng hẹn giờ | Bình có hiện tượng tê tay, cầu dao chống giật nhảy |
| Điều hoà chạy mãi không đủ mát | Lưới lọc bẩn, thiếu môi chất lạnh, phòng hở | Rửa lưới lọc (đã ngắt điện), đóng kín phòng | Rửa lọc rồi vẫn yếu, dàn nóng không thổi gió nóng |
Những "kẻ ăn điện" ít ai để ý
Máy bơm nước. Đây là thủ phạm hay bị bỏ qua nhất. Một chỗ rò nhỏ trên đường ống sau máy bơm tăng áp làm áp suất tụt dần, máy tự bật lên bơm bù, vài phút sau lại bật. Chủ nhà thường không nghe thấy vì máy đặt dưới gầm cầu thang hoặc sân sau. Kiểm bằng đồng hồ nước (khoá hết vòi, xem đồng hồ có quay không) là ra.
Bình nóng lạnh bật cả ngày. Bình có cách nhiệt nhưng vẫn mất nhiệt dần; để bật liên tục là bình cứ đun lại suốt. Nếu bình còn có hiện tượng rò điện, phần này sẽ được nói trong các bài an toàn điện riêng; ở đây chỉ cần biết: tay chạm vòi thấy tê, hoặc cầu dao chống giật nhảy khi bật bình là phải ngắt điện bình và gọi thợ ngay, không dùng tiếp.
Thiết bị ở chế độ chờ. Mỗi thứ chỉ vài watt, nhưng một nhà có đầu thu, loa, máy tính để chờ, sạc cắm sẵn, camera, bộ phát wifi thì cộng lại cũng đáng kể trong cả tháng. Không cần tắt hết, chỉ cần biết để chọn tắt những thứ không cần.
Tủ lạnh già. Gioăng cửa chai cứng, cửa đóng không khít, máy nén chạy gần như không nghỉ. Thử bằng cách kẹp một tờ giấy vào khe cửa rồi đóng lại: nếu rút ra dễ dàng ở nhiều vị trí thì gioăng đã hở.
Đèn ngoài trời, đèn trang trí. Bật từ chập tối tới sáng, mỗi đêm hơn mười giờ, cả tháng thành một khoản.
Khi nào nghi công tơ hoặc ghi chỉ số sai
Hãy làm ba bước trên trước. Nếu đã chắc chắn trong nhà không rò điện, mức dùng các thiết bị bình thường mà số kWh vẫn cao bất thường, hãy:
- Chụp ảnh chỉ số công tơ vào cùng một giờ trong vài ngày liên tiếp, có ngày giờ trên ảnh. Đây là bằng chứng tốt nhất.
- So chỉ số mới trên hoá đơn với chỉ số thực tế bạn chụp vào gần ngày ghi.
- Liên hệ tổng đài chăm sóc khách hàng của điện lực in trên hoá đơn hoặc ứng dụng của điện lực khu vực, nêu rõ số liệu đã tự ghi. Người dùng có quyền đề nghị kiểm tra, kiểm định công tơ theo quy định hiện hành.
Đừng tự mở niêm phong công tơ hay đụng vào dây trước công tơ. Đó là tài sản và trách nhiệm của ngành điện, tự can thiệp vừa nguy hiểm vừa có thể bị coi là vi phạm.
Gặp chuyện này thì làm gì
- Lấy hoá đơn hai kỳ gần nhất và cùng kỳ năm trước, chia kWh cho số ngày để so cho công bằng.
- Tối nay tắt hết thiết bị, ra nhìn công tơ: đĩa quay hay đèn nháy là có chuyện cần tìm tiếp.
- Khoá hết vòi nước, xem đồng hồ nước: còn quay thì kiểm tra máy bơm và đường ống.
- Ghi chỉ số công tơ mỗi tối cùng một giờ trong một tuần để biết "mức nền" của nhà mình. Có mức nền thì tháng sau lạ là nhận ra ngay.
- Tê tay khi chạm thiết bị, cầu dao chống giật nhảy, mùi khét: ngắt điện nhánh đó và gọi thợ điện có kinh nghiệm, không thử lại nhiều lần.
- Đã loại trừ hết mà vẫn cao: gửi số liệu tự ghi cho điện lực và đề nghị kiểm tra công tơ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao tiền điện tháng này tăng gấp đôi dù dùng như cũ?
Thường là do kỳ ghi chỉ số dài hơn, do bước vào mùa nóng nên điều hoà chạy nhiều, và do biểu giá bậc thang khiến phần dùng thêm bị tính giá cao. Hãy so số kWh trung bình mỗi ngày giữa hai kỳ trước khi kết luận là bất thường.
Làm sao biết nhà mình có bị rò điện không?
Tắt hoặc rút phích mọi thiết bị rồi nhìn công tơ. Nếu đĩa vẫn quay hoặc đèn vẫn nháy đều, gạt cầu dao tổng trong nhà: công tơ dừng thì điện đang rò hoặc bị dùng ở đâu đó trong nhà, cần thợ điện kiểm tra. Đừng tự mở bảng điện hay đo dây có điện.
Tủ lạnh tốn bao nhiêu điện một tháng?
Tuỳ dung tích, đời máy và cách dùng, nên con số mỗi nhà khác nhau. Cách chắc chắn nhất là cắm tủ qua một ổ cắm đo điện năng trong một ngày đêm rồi nhân lên. Tủ chạy gần như không nghỉ là dấu hiệu gioăng hở hoặc dàn nóng bẩn.
Nghi công tơ chạy sai thì làm gì?
Chụp chỉ số công tơ mỗi ngày cùng một giờ trong vài ngày, đối chiếu với hoá đơn, rồi liên hệ tổng đài chăm sóc khách hàng của điện lực ghi trên hoá đơn để đề nghị kiểm tra, kiểm định công tơ. Không tự mở niêm phong hay đụng vào dây trước công tơ.
Máy bơm nước có làm tiền điện tăng không?
Có, nhất là khi đường ống rò khiến máy bơm tăng áp tự bật lại nhiều lần trong ngày. Khoá hết vòi rồi xem đồng hồ nước: còn quay nghĩa là có rò, máy bơm đang bơm bù cho chỗ rò đó.
