Nước máy có mùi, có màu lạ phần lớn có nguyên nhân dễ đoán: mùi clo là do khử trùng, màu trắng đục tan dần là bọt khí, màu vàng nâu thường do gỉ sắt từ đường ống hoặc cặn khuấy lên sau khi cắt nước, mùi trứng thối hay đến từ bình nóng lạnh hoặc nước giếng. Mẹo đầu tiên là xác định nước lạ ở một vòi hay cả nhà, ở vòi nóng hay vòi lạnh, nhà hàng xóm có bị không. Chỉ ba câu hỏi đó đã khoanh được nguồn từ mạng cấp, từ bồn chứa hay từ thiết bị trong nhà.
Ba câu hỏi khoanh vùng
- Một vòi hay mọi vòi? Chỉ một vòi lạ thì nguồn nằm ở đường ống nhánh, ở vòi, ở thiết bị gắn với vòi đó. Mọi vòi đều lạ thì nguồn nằm ở bồn chứa, đường ống chính trong nhà hoặc ngoài mạng cấp.
- Vòi nóng hay vòi lạnh? Chỉ nước nóng có mùi, có màu thì thủ phạm gần như chắc chắn là bình nóng lạnh.
- Nhà hàng xóm có bị không? Cả khu cùng bị thì là chuyện của mạng cấp nước, báo công ty cấp nước. Chỉ nhà mình bị thì tìm trong nhà.
Thêm một mẹo: lấy nước trực tiếp từ vòi ngay sau đồng hồ (trước khi vào bồn mái, bể ngầm) nếu nhà có vòi đó. Nước ở vòi này bình thường mà nước trong nhà lạ thì bồn chứa là nơi cần kiểm.
Mùi lạ: mỗi mùi một câu chuyện
Mùi clo, mùi "thuốc tẩy"
Nhà máy nước khử trùng bằng clo và để lại một lượng clo dư nhỏ trong nước để giữ nước sạch suốt đường đi trong ống. Mùi clo nhẹ là dấu hiệu nước vẫn đang được khử trùng. Ở gần nhà máy hoặc sau khi công ty tăng liều khử trùng, mùi có thể đậm hơn. Mùi bay đi khi để nước trong bình mở nắp một lúc hoặc khi đun sôi. Mùi clo nồng bất thường, gây cay mắt khi tắm, nên báo công ty cấp nước.
Mùi trứng thối
Mùi của khí hydro sunfua. Nếu chỉ có ở vòi nóng, thường là phản ứng bên trong bình nóng lạnh: thanh kim loại chống ăn mòn trong bình, vi khuẩn trong nước để lâu ở nhiệt độ ấm. Nếu có ở cả vòi lạnh và nhà dùng nước giếng khoan, nguồn nước ngầm có thể chứa sẵn khí này. Còn nếu mùi đến từ lỗ thoát sàn, bồn rửa chứ không phải từ nước, đó là mùi cống do mất nước chặn mùi ở xi phông.
Mùi tanh kim loại
Thường do sắt, mangan trong nước giếng, hoặc ống thép mạ kẽm cũ bị gỉ bên trong. Nước để ngoài không khí một lúc chuyển vàng là dấu hiệu sắt.
Mùi bùn, mùi mốc, mùi rêu
Có thể do bồn chứa lâu ngày không vệ sinh, rêu tảo phát triển khi bồn để nắng chiếu, nắp bồn hở. Đôi khi do nguồn nước thô của nhà máy vào mùa tảo phát triển.
Mùi xăng dầu, mùi hoá chất lạ
Hiếm nhưng nghiêm trọng. Ngưng dùng để ăn uống, báo ngay công ty cấp nước và chính quyền phường, xã.
Màu lạ: nhìn cốc nước
| Màu, hình dạng | Nguyên nhân thường gặp | Tự làm được | Báo công ty cấp nước / gọi thợ khi |
|---|---|---|---|
| Trắng đục, để một lúc trong dần từ dưới lên | Bọt khí nhỏ hoà trong nước có áp | Không cần làm gì | Đục không tan sau vài phút |
| Vàng, nâu đỏ khi vừa mở vòi, xả một lúc thì trong | Gỉ sắt trong ống, cặn khuấy lên sau cắt nước | Xả vòi lạnh đến khi trong, không giặt đồ trắng lúc đó | Kéo dài nhiều ngày, cả khu bị |
| Vàng nâu chỉ ở vòi nóng | Cặn, gỉ trong bình nóng lạnh | Ghi nhận, hẹn thợ súc bình | Kèm mùi lạ, bình kêu, rò nước |
| Đen, có hạt đen | Mangan, ống cao su, gioăng mục | Xem chỉ một vòi hay mọi vòi | Mọi vòi đều có |
| Xanh lơ ở chậu rửa, vệt xanh | Ăn mòn ống đồng | Ngưng uống nước lạnh để qua đêm từ vòi đó | Cần thợ kiểm đường ống |
| Vẩn đục, có cặn lơ lửng | Bồn chứa bẩn, nắp bồn hở, nguồn nước có vấn đề | Kiểm tra nắp, vệ sinh bồn | Sau vệ sinh bồn vẫn đục |
Phép thử bọt khí đơn giản: rót nước vào một cốc thuỷ tinh trong, để yên. Nếu màu trắng đục tan dần từ đáy cốc lên trên trong vòng một hai phút, đó chỉ là không khí. Nước vẫn đục sau vài phút, hoặc có cặn lắng, mới là vấn đề.
Bồn chứa trên mái: nơi hay bị bỏ quên
Nước máy đến đồng hồ có thể rất sạch, nhưng sau đó đi qua bể ngầm, máy bơm, bồn mái rồi mới tới vòi. Bồn để lâu năm không vệ sinh tích cặn đáy, rêu bám thành, có khi chuột, gián, lá cây lọt vào qua nắp hở. Nhiều nhà dân và chuyên gia khuyên vệ sinh bồn chứa định kỳ, khoảng sáu tháng đến một năm một lần, và luôn đậy nắp kín. Nếu bồn đặt ở vị trí trèo lên nguy hiểm, hãy thuê người có dụng cụ an toàn làm việc này.
Nước giếng: những thứ không màu không mùi
Với nhà dùng nước giếng khoan, màu và mùi chỉ là phần nổi. Một số vùng có nước ngầm nhiễm asen (thạch tín), đã được ghi nhận ở nhiều nơi thuộc đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long. Asen không màu, không mùi, không vị, đun sôi cũng không hết. Cách duy nhất để biết là xét nghiệm. Có thể liên hệ trung tâm kiểm soát bệnh tật của tỉnh hoặc phòng thí nghiệm được công nhận để làm xét nghiệm nước.
Khi nào nên đi khám
Nếu trong nhà có người đau bụng, tiêu chảy, nôn sau khi dùng nước, nhất là nhiều người cùng lúc, hãy ngưng dùng nước đó để ăn uống, chuyển sang nước đóng chai, và đến cơ sở y tế. Nói rõ với bác sĩ về nguồn nước đang dùng. Người có làn da kích ứng, nổi mẩn sau khi tắm nước có mùi lạ cũng nên đi khám da liễu. Bài này không chẩn đoán hay thay lời khuyên y tế.
Gặp chuyện này thì làm gì
- Trả lời ba câu: một vòi hay mọi vòi, nóng hay lạnh, hàng xóm có bị không.
- Rót nước vào cốc thuỷ tinh để xem màu và thử bọt khí.
- Nước vàng sau khi có nước trở lại: xả vòi lạnh đến khi trong, chưa giặt đồ trắng.
- Chỉ nước nóng có mùi, màu: hẹn thợ kiểm tra, súc bình nóng lạnh.
- Mở nắp xem bồn mái, nếu an toàn; lên lịch vệ sinh bồn.
- Mùi xăng dầu, hoá chất, hoặc cả khu bị: ngưng ăn uống bằng nước đó, báo công ty cấp nước theo số trên hoá đơn.
- Dùng nước giếng: xét nghiệm định kỳ, đặc biệt là asen.
Câu hỏi thường gặp
Nước máy có mùi clo có uống được không?
Mùi clo nhẹ là do nhà máy khử trùng nước và để lại một lượng clo dư nhỏ để giữ nước sạch trên đường ống. Đun sôi hoặc để nước trong bình mở nắp một lúc là mùi bay đi. Mùi quá nồng, cay mắt thì nên báo công ty cấp nước.
Nước máy màu trắng đục có sao không?
Rót vào cốc và để yên: nếu màu trắng tan dần từ dưới lên trong một hai phút thì chỉ là bọt khí, vô hại. Nếu vẫn đục hoặc có cặn sau vài phút, nên tìm hiểu nguồn và báo công ty cấp nước.
Vì sao nước nóng có mùi trứng thối?
Khi chỉ vòi nóng có mùi, nguyên nhân thường nằm trong bình nóng lạnh, do phản ứng ở thanh kim loại chống ăn mòn hoặc vi khuẩn trong nước để ấm lâu. Nhờ thợ kiểm tra, súc bình là cách xử lý.
Nước máy màu vàng sau khi cắt nước là sao?
Khi có nước trở lại, dòng chảy mạnh khuấy cặn và gỉ sắt trong đường ống lên. Xả vòi lạnh một lúc đến khi nước trong; nếu kéo dài nhiều ngày hoặc cả khu cùng bị thì báo công ty cấp nước.
Làm sao biết nước giếng có nhiễm asen không?
Asen không màu, không mùi, không vị và đun sôi không loại bỏ được. Cách duy nhất là xét nghiệm nước tại trung tâm kiểm soát bệnh tật của tỉnh hoặc phòng thí nghiệm được công nhận.
