Đầu báo khói nên lắp trên trần ở hành lang trước các phòng ngủ, ở đầu cầu thang mỗi tầng và ở khu dễ phát cháy như chỗ để xe trong nhà, nhưng tránh sát bếp nấu và cửa nhà tắm để khỏi báo nhầm. Đầu báo gas bình lắp thấp, gần sàn, cách bếp một khoảng theo hướng dẫn của hãng, vì gas bình nặng hơn không khí. Khi thiết bị kêu: báo khói kêu dài liên tục thì kiểm tra nhanh và thoát ra nếu có khói; tiếng "tít" ngắn cách quãng thường chỉ là pin yếu; báo gas kêu thì làm như khi ngửi thấy mùi gas, không bật tắt điện.
Vì sao cần đầu báo khi đã có mũi
Lúc ngủ, khứu giác gần như không đánh thức được ta. Nhiều đám cháy nhà dân xảy ra vào ban đêm, khói đi trước lửa, và phần lớn nạn nhân bị ngạt khói chứ không phải bỏng. Đầu báo khói không dập được lửa, nhưng nó mua cho cả nhà vài phút quý giá để thức dậy và thoát ra. Với gas, mùi được pha vào là lớp báo động thứ nhất; đầu báo gas là lớp thứ hai, có tác dụng khi không ai ở bếp hoặc khi mọi người đang ngủ.
Các loại đầu báo hay gặp trong nhà
| Loại | Phát hiện | Đặt ở đâu | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Báo khói quang điện | Khói hạt to của đám cháy âm ỉ (đệm, chăn, dây điện) | Trần hành lang, phòng ngủ, cầu thang | Ít báo nhầm hơn với hơi nấu nướng |
| Báo khói ion hoá | Khói hạt nhỏ của đám cháy bùng nhanh | Như trên, xa bếp | Nhạy với khói bếp, dễ báo nhầm |
| Báo nhiệt | Nhiệt độ tăng cao hoặc tăng nhanh | Bếp, nhà để xe, nơi nhiều bụi khói | Báo chậm hơn báo khói, dùng bổ sung |
| Báo gas bình (LPG) | Khí gas nặng hơn không khí | Thấp, gần sàn, gần bếp và bình gas | Không đặt sau tủ kín, gầm bếp bí |
| Báo khí thiên nhiên | Khí nhẹ hơn không khí | Cao, gần trần | Chỉ cần ở nhà dùng gas đường ống |
| Báo khí CO | Khí CO không màu không mùi | Theo hướng dẫn hãng, gần phòng ngủ | Cần khi nhà có thiết bị đốt nhiên liệu, chạy máy phát |
Nhiều sản phẩm gia dụng hiện kết hợp nhiều chức năng trong một thiết bị. Đọc kỹ thiết bị phát hiện cái gì, vì một đầu báo khói không báo gas và ngược lại.
Lắp ở đâu trong nhà ống nhiều tầng
Nhà ống phố là kiểu nhà phổ biến ở đô thị Việt Nam: hẹp ngang, sâu, nhiều tầng, một cầu thang chạy giữa, tầng trệt thường vừa làm chỗ để xe máy vừa là lối ra duy nhất. Kiểu nhà này có ba đặc điểm quyết định cách đặt đầu báo:
- Tầng trệt để xe là nơi nhiều vụ cháy bắt đầu vào ban đêm: xe máy, xe điện đang sạc, ổ điện, đồ đạc chất đống. Cần một đầu báo ở đây, loại khói hoặc nhiệt tuỳ mức bụi khói xe.
- Cầu thang là ống khói: khói từ tầng trệt bốc thẳng lên các tầng trên. Mỗi đầu cầu thang của mỗi tầng nên có đầu báo khói.
- Phòng ngủ ở tầng trên: đầu báo ở hành lang ngay trước cửa phòng ngủ hoặc trong phòng, sao cho người ngủ đóng cửa vẫn nghe thấy. Các đầu báo liên kết với nhau (khi một cái kêu thì tất cả cùng kêu) là lựa chọn rất đáng cân nhắc cho nhà nhiều tầng.
Những chỗ không nên đặt
- Ngay trên hoặc sát bếp nấu, lò nướng: hơi nấu nướng gây báo nhầm, dẫn đến thói quen tháo pin.
- Sát cửa nhà tắm: hơi nước nóng có thể làm báo nhầm.
- Ngay cạnh miệng gió điều hoà, quạt trần: gió thổi khói tránh khỏi đầu báo.
- Góc giao giữa trần và tường: không khí ở đó ít lưu chuyển, khói đến chậm. Theo hướng dẫn chung, đặt trên trần cách tường một khoảng, hoặc trên tường gần trần theo khoảng cách hãng khuyến cáo.
Đầu báo kêu thì làm gì
Báo khói kêu dài liên tục
- Kiểm tra nhanh: có mùi khét, có khói, có tiếng lửa không. Không mở cửa phòng nào khi tay cầm nắm cửa thấy nóng.
- Có khói hoặc lửa: đánh thức mọi người, thoát ra theo lối đã định, cúi thấp người khi đi qua khói, đóng cửa phía sau lưng nếu được để chặn khói.
- Ra ngoài rồi gọi 114. Không quay vào lấy đồ.
- Không có khói, không có dấu hiệu cháy: có thể là báo nhầm do hơi nấu nướng, bụi, côn trùng. Mở cửa thông gió, bấm nút tạm im nếu thiết bị có.
Tiếng "tít" ngắn cách quãng
Phần lớn là báo pin yếu, hoặc thiết bị báo đã hết tuổi thọ. Thay pin theo đúng loại ghi trên thiết bị. Tiếng tít thường dễ nghe thấy lúc nửa đêm vì pin yếu hơn khi nhiệt độ hạ, và vì nhà yên tĩnh.
Báo gas kêu
Làm đúng như khi ngửi thấy mùi gas: không bật tắt công tắc điện, không rút phích, không bật lửa; khoá van bình nếu tới được an toàn; mở cửa; đưa mọi người ra ngoài; ra hẳn bên ngoài mới gọi điện. Không vội kết luận "nó kêu nhầm" khi chưa có người kiểm tra.
Báo CO kêu
Mở cửa, tắt thiết bị đốt nếu làm được, đưa mọi người ra chỗ thoáng, gọi cấp cứu nếu có người đau đầu, buồn nôn, lơ mơ. Không chạy máy phát điện, không đốt than trong phòng kín hoặc nhà để xe đóng cửa.
Bảng triệu chứng: đầu báo hành xử bất thường
| Triệu chứng | Nguyên nhân thường gặp | Tự làm được | Gọi thợ / hãng khi |
|---|---|---|---|
| Tít ngắn cách quãng | Pin yếu, hết tuổi thọ | Thay pin đúng loại, xem ngày sản xuất | Thay pin vẫn kêu |
| Kêu mỗi lần nấu ăn | Đặt quá gần bếp, loại quá nhạy | Dời vị trí, đổi sang loại quang điện hoặc báo nhiệt cho bếp | Hệ thống đầu báo có dây cần dời |
| Kêu lúc tắm xong | Hơi nước nóng | Dời xa cửa nhà tắm, bật quạt hút | Không cần |
| Bấm nút thử không kêu | Hết pin, hỏng | Thay pin, thử lại | Vẫn không kêu: thay thiết bị |
| Báo gas kêu mà không ngửi thấy mùi | Rò ít, cảm biến nhạy với hơi cồn, xịt phòng, hoặc hỏng | Xử lý như có rò gas cho tới khi được kiểm tra | Luôn gọi người kiểm tra |
Bảo dưỡng: mỗi tháng một phút
- Bấm nút thử mỗi tháng một lần, cả nhà cùng nghe để biết tiếng báo nghe thế nào.
- Thay pin theo hướng dẫn của hãng, thường mỗi năm một lần với loại pin thường; loại pin liền dùng cho cả đời thiết bị.
- Lau bụi nhẹ bằng chổi mềm hoặc máy hút bụi.
- Đầu báo khói có tuổi thọ giới hạn; nhiều tổ chức an toàn cháy khuyên thay sau khoảng mười năm kể từ ngày sản xuất ghi trên thân. Đầu báo gas, báo CO thường có tuổi thọ ngắn hơn, xem hướng dẫn của hãng.
- Không tháo pin để "khỏi kêu nhầm". Báo nhầm thì dời vị trí.
Gặp chuyện này thì làm gì
- Đi một vòng quanh nhà, đánh dấu chỗ cần đầu báo: tầng để xe, mỗi đầu cầu thang, trước phòng ngủ, gần bếp gas (ở vị trí thấp).
- Bấm thử tất cả đầu báo hiện có hôm nay.
- Cả nhà thống nhất lối thoát thứ hai và chỗ tập trung bên ngoài; lối thoát qua ban công, sân thượng không được khoá chết.
- Báo gas kêu: không bật tắt điện, khoá van, mở cửa, ra ngoài, gọi người kiểm tra.
- Báo khói kêu có khói: thoát ra trước, gọi 114 sau.
Câu hỏi thường gặp
Đầu báo khói nên lắp ở đâu trong nhà?
Trên trần ở hành lang trước các phòng ngủ, ở đầu cầu thang mỗi tầng và ở tầng để xe với nhà ống. Tránh đặt sát bếp, sát cửa nhà tắm và cạnh miệng gió điều hoà để khỏi báo nhầm hoặc báo chậm.
Báo gas nên lắp cao hay thấp?
Với gas bình (LPG) thì lắp thấp, gần sàn, vì gas nặng hơn không khí và lắng xuống. Với khí thiên nhiên đường ống thì lắp cao gần trần. Khoảng cách tới bếp làm theo hướng dẫn của hãng.
Báo khói kêu tít tít liên tục là sao?
Tiếng tít ngắn cách quãng thường là báo pin yếu hoặc thiết bị đã hết tuổi thọ. Thay pin đúng loại; nếu vẫn kêu, xem ngày sản xuất trên thân và thay đầu báo mới.
Bao lâu thì phải thay đầu báo khói?
Nhiều tổ chức an toàn cháy khuyên thay đầu báo khói sau khoảng mười năm kể từ ngày sản xuất. Pin thường thì thay theo hướng dẫn của hãng, và nên bấm nút thử mỗi tháng một lần.
Báo gas kêu mà không ngửi thấy mùi có cần lo không?
Có. Hãy xử lý như có rò gas: không bật tắt điện, khoá van bình nếu tới được an toàn, mở cửa và ra ngoài, rồi gọi người kiểm tra. Cảm biến có thể nhạy hơn mũi người với lượng gas nhỏ.
