Dấu hiệu bất thường của pin xe máy điện cần dừng sạc và dừng dùng ngay gồm: vỏ pin phồng, nứt, biến dạng; pin hoặc bộ sạc nóng bất thường; mùi khét, mùi hoá chất ngọt hắc; tiếng xì, tiếng lách tách từ pin; khói dù chỉ một chút. Những dấu hiệu chậm hơn như quãng đường đi được giảm nhanh, sạc lâu đầy hoặc báo đầy quá nhanh, xe báo lỗi pin cũng cần đưa đến hãng kiểm tra. Pin xe điện là thứ người dùng tuyệt đối không tự mở, tự sửa hay thay cell.
Hai loại pin, hai kiểu rủi ro
| Ắc quy chì axit | Pin lithium-ion | |
|---|---|---|
| Thường gặp ở | Xe đạp điện, xe máy điện đời cũ, giá thấp | Hầu hết xe máy điện đời mới |
| Trọng lượng | Nặng | Nhẹ hơn nhiều cho cùng dung lượng |
| Dấu hiệu xuống cấp | Phồng vỏ, rỉ dung dịch, đi được ít dần | Quãng đường giảm, nóng khi sạc, phồng |
| Rủi ro chính | Rò axit, khí sinh ra khi sạc quá | Cháy, toả khí độc khi hư hỏng hoặc bị va đập, ngập nước |
Pin lithium có mật độ năng lượng cao, đó là lý do xe điện nhẹ và đi xa. Nhưng khi một cell bên trong hỏng (do va đập, ngập nước, sạc sai, lỗi sản xuất, pin không rõ nguồn gốc), nó có thể nóng lên tự duy trì, lan sang các cell bên cạnh. Hiện tượng này gọi là thoát nhiệt (thermal runaway). Đám cháy pin lithium bùng nhanh, toả khói độc, khó dập, và có thể bùng lại sau khi tưởng đã tắt.
Dấu hiệu cấp bách: dừng ngay
- Pin phồng: vỏ pin, hộp pin bị căng, nắp cốp khó đóng, các khe ghép bị hở ra.
- Nóng bất thường: pin nóng hơn hẳn mọi lần khi sạc hoặc sau khi chạy, nóng không đều (một góc nóng hơn).
- Mùi lạ: khét nhựa, ngọt hắc hoá chất.
- Âm thanh lạ: tiếng xì, tiếng lách tách, tiếng nổ nhỏ từ hộp pin.
- Khói, tia lửa từ pin, cổng sạc, bộ sạc.
- Rỉ dung dịch từ hộp pin, ắc quy.
Làm gì
- Nếu đang sạc: ngắt nguồn sạc bằng cầu dao hoặc công tắc ổ điện ở xa xe, chỉ khi làm được an toàn. Không cúi xuống sát pin để rút phích.
- Không di chuyển, không mở cốp, không tháo pin đang nóng hay đang bốc khói.
- Đưa mọi người ra khỏi khu vực, nhất là khi xe ở trong nhà, nhà để xe, tầng hầm. Đóng cửa phòng phía sau lưng nếu được để hạn chế khói.
- Gọi 114. Nói rõ là cháy, khói từ pin xe điện.
- Không đứng gần chờ xem. Khói pin cháy có khí độc.
Pin phồng mà chưa nóng, chưa khói: ngừng sạc, không chạy xe, để xe ở khu vực thoáng ngoài trời, xa người và vật dễ cháy, rồi liên hệ hãng hoặc đại lý để được hướng dẫn thu hồi, thay thế. Chuyện pin phồng ở điện thoại, đồ điện tử nhỏ là một đề tài riêng, nguyên tắc cũng tương tự: không ấn, không chọc, không sạc tiếp.
Dấu hiệu chậm: đưa đến hãng kiểm tra
- Quãng đường đi được sau mỗi lần sạc đầy giảm nhanh so với trước, không phải do mùa, tải, cách chạy.
- Báo đầy rất nhanh nhưng đi được ít, hoặc mức pin tụt bậc đột ngột.
- Sạc lâu hơn hẳn bình thường mới đầy, hoặc không bao giờ đầy.
- Xe báo mã lỗi pin, lỗi sạc, tự ngắt điện khi đang chạy.
- Pin để yên không dùng mà tụt mức nhanh.
Pin lithium xuống cấp dần theo số chu kỳ sạc và theo thời gian là bình thường. Nhưng xuống cấp đột ngột, không đều, có thể là một nhóm cell đã hỏng, cần kiểm tra trước khi nó gây chuyện.
Bộ sạc và ổ cắm
| Triệu chứng | Nguyên nhân thường gặp | Tự làm được | Gọi hãng / thợ điện khi |
|---|---|---|---|
| Bộ sạc nóng ran, có mùi | Bộ sạc hỏng, không chính hãng, đặt chỗ bí | Ngừng dùng, đặt chỗ thoáng khi sạc | Luôn đổi bộ sạc đúng loại của hãng |
| Phích, ổ cắm nóng khi sạc | Tiếp xúc kém, ổ cắm kéo dài yếu | Cắm trực tiếp vào ổ tường chắc chắn | Ổ đã biến màu: gọi thợ điện |
| Cổng sạc trên xe đen, cháy sém | Tiếp xúc kém, ẩm | Không sạc tiếp | Ngay, đưa xe đến hãng |
| Đèn bộ sạc báo lỗi, nhấp nháy lạ | Lỗi sạc, lỗi pin | Đọc sổ hướng dẫn về mã đèn | Lỗi lặp lại |
| Dây sạc nứt, đứt vỏ | Gập, đè, chuột cắn | Ngừng dùng | Thay dây, bộ sạc chính hãng |
Không dùng bộ sạc "sạc nhanh" trôi nổi, bộ sạc của xe khác dù cắm vừa. Điện áp, dòng sạc và cách giao tiếp với hệ thống quản lý pin của từng hãng khác nhau.
Sạc ở đâu, sạc thế nào
Nhiều vụ cháy nhà, cháy chung cư được ghi nhận bắt đầu từ khu vực để và sạc xe điện qua đêm. Vì vậy cách sạc quan trọng không kém chất lượng pin:
- Không sạc ở lối thoát hiểm: chân cầu thang, hành lang, ngay cửa ra vào duy nhất. Nếu cháy, đó là chỗ mọi người phải đi qua.
- Sạc ở nơi thoáng, không chất đồ dễ cháy xung quanh, có đầu báo khói, càng xa chỗ ngủ càng tốt.
- Không sạc ngay khi vừa chạy về lúc pin còn nóng; để nguội một lúc theo khuyến cáo của hãng.
- Không để sạc quá lâu khi đã đầy nếu hãng không khuyên vậy; nhiều người dùng hẹn giờ ngắt cho ổ sạc.
- Ổ cắm riêng, chắc chắn, không qua ổ cắm kéo dài nối tiếp.
- Chung cư: làm theo quy định khu sạc của ban quản lý; nhiều toà nhà và địa phương đã có quy định riêng về nơi để, sạc xe điện.
Ngập nước và va đập
Xe điện ngập nước, nhất là ngập sâu tới hộp pin, hoặc bị va đập mạnh vào phần chứa pin, có thể đã hỏng bên trong mà nhìn ngoài không thấy. Rủi ro cháy có khi xuất hiện sau nhiều giờ, nhiều ngày. Sau khi ngập hoặc va đập:
- Không bật khoá, không sạc.
- Đẩy xe ra để ở nơi thoáng ngoài trời, xa nhà, xa xe khác.
- Liên hệ hãng hoặc đại lý ủy quyền để được kiểm tra.
Những việc không bao giờ tự làm
- Mở hộp pin, thay cell, "đóng lại pin" ở cơ sở không rõ nguồn gốc.
- Độ thêm pin, ghép pin để đi xa hơn.
- Đục, chọc, ép pin phồng để "xả hơi".
- Sửa bộ sạc, cổng sạc.
- Dùng nước dội vào pin đang bốc khói khi còn cắm điện và khi chưa có lực lượng chữa cháy.
Gặp chuyện này thì làm gì
- Nhìn hộp pin mỗi lần sạc: phồng, nứt, rỉ là ngừng ngay.
- Pin nóng bất thường, mùi lạ, tiếng xì, khói: ngắt nguồn từ xa nếu an toàn, đưa mọi người ra ngoài, gọi 114.
- Dời chỗ sạc ra khỏi lối thoát hiểm, lắp đầu báo khói ở khu để xe.
- Chỉ dùng bộ sạc chính hãng, ổ cắm tường chắc chắn.
- Xe ngập nước hoặc va đập vào hộp pin: không bật, không sạc, để ngoài trời, gọi hãng.
- Quãng đường giảm nhanh, báo lỗi pin: đặt lịch kiểm tra ở hãng.
Câu hỏi thường gặp
Pin xe máy điện bị phồng có nguy hiểm không?
Có. Pin phồng là dấu hiệu bên trong đã hư hỏng, có nguy cơ cháy. Ngừng sạc, không chạy xe, để xe ở nơi thoáng ngoài trời xa người và vật dễ cháy, rồi liên hệ hãng để được hướng dẫn thay thế.
Có nên sạc xe điện qua đêm trong nhà không?
Nên hạn chế. Nếu buộc phải sạc trong nhà, không sạc ở lối thoát hiểm, chân cầu thang, xa chỗ ngủ, dùng bộ sạc chính hãng, ổ tường chắc chắn, có đầu báo khói, và tuân theo khuyến cáo của hãng về thời gian sạc.
Pin xe điện nóng khi sạc có bình thường không?
Hơi ấm là bình thường, nhưng nóng hơn hẳn mọi lần, nóng không đều hoặc kèm mùi lạ là bất thường. Ngừng sạc nếu làm được an toàn, để pin nguội ở nơi thoáng và đưa đến hãng kiểm tra.
Xe máy điện bị ngập nước thì làm gì?
Không bật khoá, không sạc. Đẩy xe ra để ở nơi thoáng ngoài trời, xa nhà và xe khác, rồi liên hệ hãng hoặc đại lý ủy quyền kiểm tra pin và hệ thống điện trước khi dùng lại.
Cháy pin xe điện có dùng nước dập được không?
Người dân không nên tự dập đám cháy pin lithium đang cắm điện. Hãy ngắt nguồn từ xa nếu an toàn, đưa mọi người ra ngoài và gọi 114; lực lượng chữa cháy có phương tiện và cách làm phù hợp với loại đám cháy này.
