Xe máy kêu lạch cạch, rè rè là xe đang chỉ cho bạn chỗ có bộ phận mòn, lỏng hoặc thiếu dầu mỡ. Mẹo nghe bệnh quan trọng nhất là xem tiếng thay đổi theo vòng tua máy (vặn ga khi xe đứng yên vẫn kêu) hay theo tốc độ bánh xe (chỉ kêu khi xe lăn bánh): kêu theo máy thì nghi phần động cơ, kêu theo bánh thì nghi xích, vòng bi, phanh, giảm xóc. Biết khoanh vùng như vậy, bạn mô tả cho thợ chính xác hơn và tránh bị "thay cả bộ" khi không cần.
Cách nghe xe như thợ nghe
Thợ lâu năm thường làm ba phép thử đơn giản trước khi cầm cờ lê, và người đi xe cũng làm được:
- Đứng yên, nổ máy, vặn ga từ từ. Tiếng kêu tăng theo tiếng máy thì nguồn nằm ở động cơ, ống xả, hoặc ở bộ truyền động gắn liền với máy.
- Chạy chậm trên đoạn đường vắng, bằng phẳng, rồi thả ga cho xe trôi. Máy về số vòng thấp mà tiếng kêu vẫn còn, to nhỏ theo tốc độ xe, thì nguồn nằm ở bánh xe, vòng bi, xích, phanh.
- Đi qua chỗ đường xấu, gờ giảm tốc ở tốc độ thấp. Tiếng lọc cọc, lục cục chỉ xuất hiện khi xe dằn xóc thì nghi giảm xóc, càng, ốc bắt yếm, rổ xe, đồ để trong cốp.
Hãy làm các phép thử này ở nơi vắng, tốc độ chậm, đúng luật, không vừa chạy vừa cúi xuống nhìn. Nếu không chắc, dừng hẳn xe ở chỗ an toàn rồi mới kiểm.
Những tiếng kêu theo máy
Lạch cạch, tạch tạch ở đầu máy
Tiếng gõ đều, nhỏ, nghe rõ nhất ở phần đầu xi lanh khi máy còn nguội hoặc ở vòng tua thấp. Thường liên quan đến khe hở xupap lệch so với tiêu chuẩn, hoặc xích cam bị chùng và bộ tăng cam không còn giữ căng. Không nguy hiểm tức thì, nhưng để lâu làm máy yếu, hao xăng và mòn thêm. Việc chỉnh là của thợ.
Lẹt đẹt, bụp bụp ở ống xả
Tiếng nổ không đều, thỉnh thoảng "bụp" ở ống xả khi thả ga có thể do hỗn hợp xăng gió không chuẩn, bugi yếu, ống xả hở mối ghép hoặc gioăng cổ pô hỏng. Cổ pô hở còn làm xe kêu to, rè hơn thường.
Rít, hú khi tăng ga ở xe tay ga
Xe tay ga truyền động bằng dây curoa và cụm nồi. Dây curoa mòn, chai, bi nồi mòn méo làm xe có tiếng rít, ì máy, tăng tốc kém. Hiện tượng "rung đầu" khi khởi hành (xe giật rung lúc mới vặn ga) hay gặp khi bố côn, chuông côn mòn hoặc bám bẩn.
Tiếng gõ nặng, "cục cục" từ sâu trong máy
Tiếng gõ trầm, nặng, to dần khi tải nặng hoặc lên dốc là dấu hiệu nghiêm trọng hơn, có thể liên quan đến các chi tiết bên trong động cơ hoặc nhớt quá thiếu, quá bẩn. Dừng xe, kiểm tra mức nhớt khi máy nguội, và đưa xe đến tiệm sớm.
Những tiếng kêu theo bánh
Rè rè, lạo xạo ở bánh sau xe số
Thủ phạm quen thuộc là xích tải (sên) khô dầu, chùng quá mức, hoặc nhông xích đã mòn: răng nhông nhọn như vây cá mập, xích giãn không đều. Xích chùng còn có thể đập vào hộp xích tạo tiếng lạch cạch. Độ chùng tiêu chuẩn của từng xe ghi trong sổ hướng dẫn; thợ chỉnh trong vài phút.
Ù ù tăng theo tốc độ
Tiếng ù hoặc rào rào nhỏ, to dần khi chạy nhanh, thường là vòng bi bánh xe (bạc đạn) đã khô mỡ hoặc mòn. Dựng xe, quay bánh bằng tay có thể thấy bánh nặng, lục cục.
Ken két, rít kim loại khi phanh
Má phanh mòn hết, phần kim loại đế chạm vào đĩa phanh hoặc tang trống. Đây không phải tiếng để "chờ thêm vài hôm": phanh kém đi và đĩa bị cào hỏng. Xem thêm bài về phanh trong mục này.
Lục cục, ọc ọc ở giảm xóc
Giảm xóc trước có tiếng lục cục khi qua ổ gà, ống phuộc có vết dầu rỉ, xe nhún xuống nảy lên nhiều lần mới dừng: phuộc đã yếu hoặc rò dầu. Tiếng lọc cọc ở đầu xe khi phanh có thể do bát phuộc (chén cổ) rơ.
Bảng nghe tiếng đoán bệnh
| Tiếng kêu | Nguyên nhân thường gặp | Tự làm được | Đưa xe vào tiệm khi |
|---|---|---|---|
| Lạch cạch đều ở đầu máy | Khe hở xupap, xích cam chùng | Kiểm mức nhớt khi nguội | Tiếng to dần, máy yếu, hao xăng |
| Lẹt đẹt, bụp ở ống xả | Bugi yếu, xăng gió không chuẩn, cổ pô hở | Nghe, nhìn mối ghép cổ pô khi đã nguội | Kèm máy giật, khó nổ, có mùi xăng |
| Rít, rung đầu khi khởi hành (tay ga) | Dây curoa, bi nồi, bố côn mòn | Ghi lại lúc nào kêu | Xe ì, tăng tốc kém, trượt côn |
| Rè rè bánh sau (xe số) | Xích khô, chùng, nhông mòn | Nhìn độ chùng, xích có khô gỉ không | Xích chùng nhiều, răng nhông nhọn |
| Ù ù tăng theo tốc độ | Vòng bi bánh xe | Dựng xe quay bánh thử | Bánh nặng, lục cục, kêu to dần |
| Ken két kim loại khi phanh | Má phanh mòn hết | Không tự thay; giảm tốc độ, đi chậm | Ngay |
| Lục cục khi qua ổ gà | Giảm xóc yếu, ốc lỏng, bát phuộc rơ | Kiểm đồ trong cốp, ốc yếm có lỏng | Có dầu rỉ ở phuộc, đầu xe lắc |
Đừng nhầm với những tiếng vô hại
- Tiếng "tách tách" nhỏ ở ống xả, thân máy sau khi tắt máy: kim loại nguội đi và co lại.
- Tiếng lạch xạch của đồ trong cốp, móc khoá, mũ bảo hiểm treo, biển số lỏng ốc.
- Tiếng ù của quạt két nước ở xe làm mát bằng dung dịch, đôi khi chạy cả sau khi dừng.
- Tiếng tạch nhẹ của bơm xăng khi bật khoá ở xe phun xăng điện tử: bơm đang tạo áp.
Bảo dưỡng định kỳ (thay nhớt, vệ sinh nồi, chỉnh xích) là chủ đề riêng; ở đây chỉ bàn chuyện nghe ra cái lạ.
Mô tả cho thợ thế nào
Thợ nghe một câu "xe kêu" thì phải đoán. Thợ nghe một câu có đủ bốn ý thì gần như biết ngay chỗ cần mở:
- Kêu khi nào: máy nguội hay nóng, lúc đứng yên hay lúc chạy, khi phanh, khi qua ổ gà.
- Kêu theo gì: theo tiếng ga hay theo tốc độ bánh.
- Kêu ở đâu: đầu xe, giữa thân, bánh sau, ống xả.
- Bắt đầu từ bao giờ, có sau lần sửa, lần va chạm, lần lội nước nào không.
Quay một đoạn video ngắn có tiếng khi xe đang đứng yên, máy nổ, ở nơi an toàn, cũng giúp thợ nghe được tiếng mà khi đến tiệm có thể không xuất hiện.
Gặp chuyện này thì làm gì
- Làm ba phép thử: đứng yên vặn ga, chạy chậm thả trôi, qua gờ giảm tốc chậm.
- Kiểm mức nhớt khi máy nguội, xem xích có khô gỉ, phuộc có rỉ dầu.
- Tiếng kim loại khi phanh, tiếng gõ nặng trong máy, đầu xe lắc: đi chậm, đưa xe vào tiệm ngay.
- Ghi lại bốn ý (khi nào, theo gì, ở đâu, từ bao giờ) và quay video ngắn trước khi gặp thợ.
- Hỏi thợ chỉ cho xem chi tiết mòn trước khi đồng ý thay.
Câu hỏi thường gặp
Xe máy kêu lạch cạch ở đầu máy là bệnh gì?
Thường liên quan đến khe hở xupap không đúng tiêu chuẩn hoặc xích cam bị chùng. Không nguy hiểm tức thì nhưng nên đưa xe đi chỉnh sớm, vì để lâu máy yếu, hao xăng và mòn thêm.
Xe số kêu rè rè ở bánh sau là sao?
Hay gặp nhất là xích tải khô dầu, chùng quá mức hoặc nhông xích đã mòn. Nhìn răng nhông: nhọn như vây cá mập là đã mòn, nên thay cả bộ nhông xích.
Xe tay ga bị rung đầu khi khởi hành là do đâu?
Thường do bố côn, chuông côn mòn hoặc bám bẩn trong cụm nồi sau, đôi khi kèm dây curoa, bi nồi mòn. Vệ sinh hoặc thay chi tiết mòn là việc của thợ.
Làm sao biết tiếng kêu từ máy hay từ bánh xe?
Dựng xe đứng yên, nổ máy và vặn ga từ từ: tiếng kêu theo tiếng máy là ở động cơ. Nếu chỉ kêu khi xe lăn bánh và đổi theo tốc độ dù đã thả ga, nguồn thường ở bánh, vòng bi, xích hoặc phanh.
Phanh xe máy kêu ken két có nguy hiểm không?
Có thể nguy hiểm. Tiếng kim loại cọ xát khi phanh thường là má phanh đã mòn hết, phần đế chạm vào đĩa hoặc tang trống, làm phanh kém đi. Đi chậm và đưa xe vào tiệm ngay.
