Tay lái rung và xe nhao về một bên phần lớn bắt nguồn từ bánh xe: áp suất lốp hai bên lệch nhau, bánh xe mất cân bằng động, góc đặt bánh xe bị lệch sau khi sập ổ gà, hoặc lốp mòn không đều. Ít gặp hơn nhưng nguy hiểm hơn là các khớp của hệ thống lái và treo bị rơ. Kiểm áp suất lốp là việc đầu tiên và rẻ nhất; nếu không hết, xưởng sẽ cân bằng động, chỉnh góc đặt bánh xe và kiểm khớp lái.
Phân biệt các kiểu "lạ" của tay lái
Trước khi đoán bệnh, hãy để ý xem tay lái lạ theo kiểu nào, vì mỗi kiểu chỉ về một nhóm nguyên nhân khác nhau:
| Kiểu | Thường chỉ về |
|---|---|
| Rung ở một dải tốc độ nhất định, qua dải đó thì êm hơn | Bánh xe mất cân bằng động |
| Rung chỉ khi phanh | Đĩa phanh không phẳng đều (xem bài về phanh) |
| Xe kéo đều về một bên khi đi thẳng | Áp suất lốp lệch, góc đặt bánh lệch, lốp lỗi |
| Vô lăng không thẳng khi xe đi thẳng | Góc đặt bánh xe bị lệch |
| Vô lăng có độ rơ, xe "bơi" trên đường | Khớp lái, rô-tuyn, thước lái mòn |
| Lắc, đảo tăng dần theo tốc độ | Lốp hỏng cấu trúc, mâm cong, vòng bi; nguy hiểm |
Áp suất lốp: thủ phạm số một
Một lốp non hơi hơn bên kia làm bánh đó có lực cản lăn lớn hơn và bán kính lăn nhỏ hơn, xe sẽ có xu hướng kéo về phía lốp non. Lốp non còn làm hai vai lốp mòn nhanh, nóng lên, tăng nguy cơ hư hỏng cấu trúc ở tốc độ cao.
Áp suất tiêu chuẩn của xe không phải con số in trên hông lốp (đó là áp suất tối đa lốp chịu được). Áp suất đúng do hãng xe quy định, thường dán trên tem ở khung cửa phía người lái, nắp bình xăng hoặc trong sổ hướng dẫn. Đo khi lốp nguội, tức là trước khi chạy hoặc sau khi xe đỗ vài giờ. Các trạm xăng, tiệm lốp thường có đồng hồ đo; một chiếc đồng hồ đo cầm tay rẻ cũng rất đáng có trong xe.
Cân bằng động bánh xe
Không có bánh xe nào nặng đều hoàn toàn quanh vòng tròn. Khi lắp lốp vào mâm, thợ dùng máy cân bằng động quay bánh, tìm điểm nặng và gắn các miếng chì nhỏ ở mép mâm để bù. Nếu một miếng chì rơi mất, lốp mòn lệch hoặc sau khi vá lốp không cân lại, bánh xe sẽ "đảo" nhẹ khi quay nhanh, truyền rung lên vô lăng (bánh trước) hoặc lên ghế, sàn xe (bánh sau).
Đặc điểm nhận ra: rung xuất hiện ở một khoảng tốc độ, thường là tốc độ khá cao trên đường bằng, và có thể dịu bớt khi chạy nhanh hơn hoặc chậm hơn. Cân bằng lại là việc nhanh, rẻ ở tiệm lốp.
Góc đặt bánh xe
Bánh xe không đứng thẳng tuyệt đối mà được đặt theo một số góc rất nhỏ do nhà sản xuất tính toán: độ chụm (hai bánh hơi chụm vào hay mở ra khi nhìn từ trên xuống), độ nghiêng (nhìn từ phía trước) và độ nghiêng trụ lái. Các góc này giúp xe đi thẳng ổn định và lốp mòn đều.
Sập ổ gà mạnh, va lề đường, thay chi tiết hệ thống treo, lái có thể làm lệch các góc này. Dấu hiệu: vô lăng không còn thẳng khi xe đi thẳng, xe kéo về một bên, lốp mòn lệch một mép (mòn mép trong hoặc mép ngoài nhiều hơn). Xưởng chỉnh bằng máy cân chỉnh góc đặt bánh xe.
Đường nghiêng cũng làm xe kéo
Mặt đường thường được làm hơi vồng giữa hoặc nghiêng về phía lề để thoát nước mưa. Trên kiểu đường này, xe kéo nhẹ về phía lề là bình thường. Để kiểm cho chắc, thử ở một đoạn đường khác bằng phẳng hơn.
Khớp lái và hệ thống treo
Rô-tuyn, thanh giằng, thước lái, cao su càng là những chi tiết nối bánh xe với tay lái và thân xe. Khi chúng mòn, rơ, vô lăng có khoảng "chết" lớn hơn, xe "bơi" khi qua chỗ đường gồ ghề, có tiếng lục cục khi đánh lái hoặc qua ổ gà. Đây là phần an toàn, cần xưởng kiểm tra bằng cách nâng xe và lắc bánh.
Xe máy: lắc đầu, nhao
- Lốp: áp suất lốp trước sau sai (xem tem hoặc sổ hướng dẫn), lốp mòn, lốp có vết phồng.
- Vành cong, vênh sau va chạm, sập ổ gà: dựng xe quay bánh nhìn mép vành có đảo không.
- Bát phuộc (chén cổ) rơ hoặc quá chặt: đầu xe tự đảo, lắc nhẹ ở tốc độ thấp hoặc tay lái nặng, giật khi đánh lái, tiếng lục cục ở đầu xe khi phanh trước.
- Bánh trước và bánh sau không thẳng hàng sau khi chỉnh xích không đều hai bên.
Lốp phồng, nứt, mòn tới vạch chỉ thị là lý do thay lốp ngay; chuyện nổ lốp và mất lái được bàn ở những bài riêng về lái an toàn.
Bảng triệu chứng: tay lái báo bất thường
| Triệu chứng | Nguyên nhân thường gặp | Tự làm được | Đưa xe vào xưởng khi |
|---|---|---|---|
| Xe kéo về một bên khi đi thẳng | Áp suất lốp lệch, góc đặt bánh lệch | Đo áp suất cả bốn lốp khi nguội | Đúng áp suất mà vẫn kéo |
| Vô lăng rung ở một dải tốc độ | Mất cân bằng động | Ghi lại dải tốc độ rung | Cân bằng lại ở tiệm lốp |
| Vô lăng lệch khi đi thẳng | Góc đặt bánh xe | Nhớ lại có sập ổ gà, va lề không | Sớm, để lốp khỏi mòn lệch |
| Lốp mòn một mép | Góc đặt bánh, áp suất sai kéo dài | Nhìn lốp định kỳ | Sớm |
| Vô lăng rơ, lục cục khi đánh lái | Rô-tuyn, thanh giằng, thước lái | Không tự tháo | Ngay |
| Lắc tăng dần, có tiếng đập theo vòng bánh | Lốp hỏng, phồng, mâm cong, ốc bánh lỏng | Giảm tốc, dừng an toàn, nhìn lốp | Không chạy tiếp, gọi cứu hộ hoặc thay lốp dự phòng ở chỗ an toàn |
Thử trên đường một cách an toàn
Để biết xe có kéo không, chọn một đoạn đường thẳng, bằng, vắng, đúng luật, tốc độ vừa phải. Giữ hờ vô lăng (vẫn giữ tay, không buông), quan sát vài giây xem xe có tự trôi sang một bên không. Không thử khi có xe khác gần, không thử trên đường đông, không buông hẳn tay. Với xe máy, tuyệt đối không buông tay lái để thử.
Gặp chuyện này thì làm gì
- Đo áp suất lốp khi nguội, so với tem ở khung cửa hoặc sổ hướng dẫn.
- Nhìn lốp: mòn mép, vết phồng, vật đâm, vạch chỉ thị mòn.
- Ghi lại kiểu rung: ở tốc độ nào, khi phanh hay khi chạy, sau sự cố gì.
- Sau khi sập ổ gà mạnh hoặc va lề, nếu vô lăng lệch thì đưa xe đi kiểm góc đặt bánh.
- Lắc mạnh tăng dần, tiếng đập theo vòng bánh: dừng an toàn ngay, không chạy tiếp.
- Xe máy lắc đầu: kiểm lốp, vành, rồi nhờ thợ kiểm bát phuộc.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao xe ô tô bị nhao về một bên?
Thường gặp nhất là áp suất lốp hai bên lệch nhau, sau đó là góc đặt bánh xe bị lệch, lốp mòn không đều hoặc kẹp phanh một bên bị kẹt. Đo áp suất cả bốn lốp khi nguội trước, rồi đưa xe đi cân chỉnh nếu vẫn kéo.
Vô lăng rung khi chạy nhanh là bị gì?
Rung xuất hiện ở một dải tốc độ rồi dịu đi khi nhanh hoặc chậm hơn thường do bánh xe mất cân bằng động, ví dụ rơi miếng chì cân bằng. Tiệm lốp cân bằng lại khá nhanh.
Áp suất lốp đúng xem ở đâu?
Xem tem của hãng xe dán ở khung cửa phía người lái, nắp bình xăng hoặc trong sổ hướng dẫn. Con số in trên hông lốp là áp suất tối đa lốp chịu được, không phải áp suất nên bơm.
Cân bằng động và cân chỉnh góc đặt bánh xe khác nhau thế nào?
Cân bằng động là làm cho bánh xe nặng đều quanh vòng quay, chữa rung. Cân chỉnh góc đặt bánh xe là chỉnh độ chụm, độ nghiêng của bánh, chữa xe kéo lệch và lốp mòn lệch. Hai việc khác nhau, xưởng thường làm cả hai khi cần.
Xe máy bị lắc đầu là do đâu?
Có thể do lốp sai áp suất hoặc hỏng, vành cong, bát phuộc rơ hoặc bánh trước sau không thẳng hàng. Kiểm lốp và vành trước, rồi nhờ thợ kiểm phần cổ lái.
