Cube (1997) là phim Canada của đạo diễn Vincenzo Natali, kể về một nhóm người lạ tỉnh dậy trong một mê cung gồm những căn phòng lập phương giống hệt nhau, có phòng chứa bẫy chết người. Họ không biết ai đưa họ vào, vì sao, và lối ra ở đâu. Phim được quay gần như hoàn toàn trên một bối cảnh duy nhất, chỉ đổi màu ánh sáng để giả làm hàng nghìn căn phòng, và trở thành phim kinh điển của dòng "không gian lặp lại".
Một căn phòng thành cả mê cung
Natali làm Cube với kinh phí rất thấp, các nguồn ghi lại khoảng 350.000–365.000 đô la Canada, quay trong khoảng ba tuần ở Toronto. Ông kể từ đầu đã biết mình chỉ đủ tiền cho một bối cảnh, nên tự hỏi: nếu một bối cảnh phải đóng vai nhiều nơi thì sao? Câu trả lời là một khối lập phương, mỗi cạnh khoảng 14 feet (hơn 4 mét), sáu mặt giống nhau, mỗi mặt có một cửa nhỏ dẫn sang phòng bên cạnh. Đổi tấm ốp màu và đèn lọc màu, căn phòng đỏ thành phòng xanh, phòng vàng, phòng trắng.
Giới hạn kinh phí vô tình tạo ra đúng thứ làm phim đáng sợ: sự lặp lại tuyệt đối. Người xem cũng như nhân vật, không bao giờ chắc mình đã qua căn phòng này chưa.
Thiết lập câu chuyện
Phần này nói về thiết lập và nhân vật, không tiết lộ ai sống sót hay kết phim.
Sáu người lạ gặp nhau trong mê cung, mỗi người một nghề: một cảnh sát, một nữ bác sĩ hay nghi ngờ mọi thứ, một nữ sinh giỏi toán, một kẻ chuyên vượt ngục, một người đàn ông ít nói và lạnh nhạt, và một người tự kỷ có khả năng tính nhẩm đặc biệt. Không ai nhớ mình đã bị đưa vào thế nào. Một số phòng an toàn, một số có bẫy: lưới thép cắt, axit phun, cảm biến âm thanh. Muốn đi tiếp, họ phải đoán phòng nào an toàn trước khi bước vào.
Tên các nhân vật được đặt theo tên những nhà tù có thật trên thế giới, như Quentin, Holloway, Kazan, Rennes, Leaven, Worth. Đây là một chi tiết ngầm mà nhiều khán giả chỉ phát hiện khi đọc về phim sau này.
Toán học trên cửa phòng
Mỗi cửa phòng có khắc ba con số ba chữ số. Cô nữ sinh nghĩ ra rằng các con số liên quan đến số nguyên tố, cho biết phòng nào có bẫy; sau đó nhóm phát hiện cách giải thích ấy chưa đủ, và các con số còn chỉ toạ độ của phòng trong khối lớn. Phim dùng toán học như một chiếc đèn pin: không phải để giải trí cho người giỏi toán, mà để cho thấy con người cố tìm quy luật trong một nơi tưởng như vô nghĩa.
Đây là điểm khiến Cube khác phim kinh dị thường: nỗi sợ đến từ việc không hiểu được hệ thống, chứ không phải từ một kẻ ác cụ thể.
Mê cung không có chủ
Câu hỏi lớn nhất của phim là: ai xây khối lập phương, và để làm gì? Một nhân vật đưa ra giả thuyết đáng sợ nhất: có thể không ai cả. Có thể đó là một dự án khổng lồ mà mỗi người chỉ làm một phần nhỏ, không ai biết toàn bộ, và nó tồn tại chỉ vì đã được xây. Trong bối cảnh cuối thập niên 1990, đây là lời bình về bộ máy quan liêu: một cỗ máy mà không ai điều khiển, không ai chịu trách nhiệm, nhưng vẫn nghiền nát con người.
Ý tưởng này nối thẳng sang những tác phẩm sau như Severance: không gian lặp lại không chỉ là bối cảnh, mà là hình ảnh của một hệ thống vô hồn.
Cube và các phần tiếp theo
| Phim | Năm | Ghi chú |
|---|---|---|
| Cube | 1997 | Phim gốc, Vincenzo Natali đạo diễn |
| Cube 2: Hypercube | 2002 | Mê cung bốn chiều, thời gian và không gian méo mó |
| Cube Zero | 2004 | Kể từ góc nhìn những người vận hành khối lập phương |
| Cube bản Nhật | 2021 | Làm lại tại Nhật Bản |
Phần lớn khán giả và nhà phê bình vẫn đánh giá bản gốc cao nhất, chính vì nó giữ được sự bí ẩn: không giải thích quá nhiều.
Vì sao những căn phòng giống nhau lại đáng sợ
- Mất điểm mốc: không có gì để đánh dấu, nhân vật phải tự để lại vật dụng làm dấu, như người đi rừng bẻ cành cây.
- Bẫy vô hình: phòng an toàn và phòng nguy hiểm trông y hệt nhau. Nhìn không đủ để biết.
- Không gian kín: sáu mặt tường, không cửa sổ, không trời. Nỗi sợ không gian kín được khuếch đại.
- Con người là mối nguy: khi áp lực tăng, nhóm người bắt đầu nghi ngờ, đổ lỗi, quay sang hại nhau. Phim nói rõ: trong mê cung, cái đáng sợ nhất có thể là người đi cùng.
Phim một bối cảnh: khi không gian là nhân vật
Cube thuộc nhóm phim gần như chỉ dùng một bối cảnh, một truyền thống có từ lâu trong điện ảnh. Rope (1948) của Alfred Hitchcock diễn ra trọn trong một căn hộ. 12 Angry Men (1957) gói gần hết trong phòng nghị án của mười hai bồi thẩm. Những phim này chứng minh một điều: khi không có cảnh mới để chuyển sang, người xem buộc phải nhìn kỹ nhân vật, và căng thẳng tăng lên vì không có lối thoát cho cả khán giả.
Điểm khác của Cube là bối cảnh không đứng yên. Căn phòng vẫn là căn phòng ấy, nhưng ánh sáng đổi màu, cửa dẫn sang phòng mới, và người xem không bao giờ chắc mình đang ở đâu trong khối lớn. Một bối cảnh duy nhất đóng vai hàng nghìn bối cảnh, và chính sự giả lập ấy là nội dung của phim.
Cube để lại gì cho điện ảnh
Cube chứng minh rằng một ý tưởng không gian đủ mạnh có thể bù cho kinh phí ít ỏi. Phim tạo ra một khuôn mẫu: một nhóm người lạ, một không gian kín có luật lệ bí ẩn, và câu chuyện về việc giải mã luật lệ ấy. Khuôn mẫu này lặp lại trong rất nhiều phim kinh dị giật gân sau đó. Hình ảnh căn phòng lập phương với cửa tròn ở giữa mỗi mặt cũng trở thành một biểu tượng thị giác dễ nhận ra.
Với người mê liminal space, Cube là tổ tiên trực tiếp của Backrooms và Exit 8: không gian được xây cho người, mà không có chỗ cho người.
Xem/đọc tiếp
- Lưu ý trước khi xem: phim có một số cảnh bạo lực rõ, như cảnh mở đầu, không hợp với trẻ nhỏ và người nhạy cảm với máu me. Kiểm tra phân loại độ tuổi nơi mình xem.
- Xem kỹ phần số học: tạm dừng ở cảnh các nhân vật đọc số trên cửa, thử tự đoán xem phòng nào an toàn.
- Xem tiếp: Exit 8 (2025) và loạt Severance để thấy không gian lặp lại được dùng theo cách khác nhau; truyện House of Leaves nếu thích ngôi nhà có kích thước vô lý.
- Đọc thêm: bài về đèn huỳnh quang, trần thấp và hành lang trong chuyên mục không gian rợn giải thích vì sao các chi tiết ấy gây khó chịu.
Câu hỏi thường gặp
Phim Cube 1997 nói về gì?
Cube kể về một nhóm người lạ tỉnh dậy trong một mê cung gồm các căn phòng lập phương giống hệt nhau, một số phòng có bẫy chết người. Họ phải hợp tác giải mã các con số trên cửa để tìm lối ra, trong khi mâu thuẫn giữa họ ngày càng lớn.
Ai đạo diễn phim Cube?
Vincenzo Natali, đạo diễn người Canada, làm Cube năm 1997 như phim điện ảnh đầu tay. Phim quay ở Toronto với kinh phí rất thấp, khoảng 350.000–365.000 đô la Canada theo các nguồn.
Phim Cube quay bao nhiêu phòng?
Đoàn phim chỉ dựng một khối lập phương mỗi cạnh khoảng 14 feet, rồi thay tấm ốp màu và đèn lọc để giả làm nhiều phòng khác nhau. Sự lặp lại ấy vô tình làm phim đáng sợ hơn.
Tên nhân vật trong Cube có ý nghĩa gì?
Tên các nhân vật như Quentin, Holloway, Kazan, Rennes, Leaven, Worth được đặt theo tên những nhà tù có thật, gợi ý rằng tất cả đều là tù nhân của khối lập phương.
Cube có phần tiếp theo không?
Có. Cube 2: Hypercube (2002), Cube Zero (2004) và một bản làm lại tại Nhật năm 2021. Nhiều khán giả vẫn đánh giá bản gốc 1997 cao nhất vì giữ được sự bí ẩn.