The Twilight Zone: loạt phim truyền hình kinh điển về cái lạ

The Twilight Zone là loạt phim truyền hình Mỹ do Rod Serling sáng tạo, phát sóng trên kênh CBS từ năm 1959 đến 1964, gồm 5 mùa và 156 tập. Mỗi tập là một câu chuyện độc lập về một người bình thường bỗng rơi vào tình huống kỳ lạ: thị trấn không người, tầng lầu không có thật, con đường cứ gặp lại cùng một người. Loạt phim định hình cách cả thế giới kể chuyện "cái lạ", và gần như mọi tác phẩm về vòng lặp, không gian sai sai sau này đều mang dấu vết của nó.

Rod Serling và lý do chọn cái lạ

Trước The Twilight Zone, Rod Serling đã là một biên kịch truyền hình nổi tiếng với những vở kịch hiện thực về đời sống người lao động. Nhưng ông liên tục va chạm với nhà tài trợ và kênh truyền hình, những người cắt sửa kịch bản mỗi khi đụng tới chuyện nhạy cảm của xã hội Mỹ thời đó. Serling nhận ra: nếu đặt câu chuyện vào một thế giới kỳ ảo, có người ngoài hành tinh, có thị trấn bí ẩn, thì ông có thể nói những điều nghiêm túc mà ít bị cắt hơn.

Vì vậy, nhiều tập phim nhìn bề ngoài là chuyện lạ, nhưng bên trong là câu hỏi về nỗi sợ, định kiến, sự cô đơn, lòng tham. Serling tự viết phần lớn kịch bản, và chính ông xuất hiện đầu mỗi tập, mặc vest, giọng đều đều giới thiệu "vùng chạng vạng" mà nhân vật sắp bước vào. Bên cạnh ông là những cây bút như Richard Matheson và Charles Beaumont.

Thông tin cơ bản

Những tập về không gian sai sai

Phần này giới thiệu thiết lập, không kể kết thúc. Nhiều tập của loạt phim nổi tiếng nhờ cú lật cuối, nên nếu chưa xem thì nên xem trước khi đọc tóm tắt ở nơi khác.

"Where Is Everybody?" (1959) – thị trấn không người

Tập đầu tiên. Một người đàn ông bước vào một thị trấn nhỏ, mọi thứ đều có dấu hiệu người vừa ở đây: cà phê còn nóng, máy hát còn quay, điếu thuốc còn cháy. Nhưng không có ai. Anh đi từ cửa hàng này sang cửa hàng khác, thử gọi điện, vào cả rạp chiếu phim, và nỗi cô đơn tăng dần. Đây có lẽ là tác phẩm truyền hình đầu tiên khai thác trọn vẹn cảm giác mà ngày nay người ta gọi là kenopsia: nơi đáng lẽ đông người mà trống trơn.

"The Hitch-Hiker" (1960) – con đường lặp lại

Một phụ nữ lái xe một mình băng qua nước Mỹ. Dọc đường, cô cứ thấy cùng một người đàn ông đứng vẫy xe bên lề, dù cô đã chạy hàng trăm dặm. Tập phim gần như không có gì doạ nạt; nỗi sợ đến từ sự lặp lại không giải thích được.

"The After Hours" (1960) – tầng lầu không có thật

Một phụ nữ vào cửa hàng bách hoá mua quà, được thang máy đưa lên một tầng trống trơn chỉ có một món hàng duy nhất. Sau đó cô được nói rằng toà nhà không hề có tầng ấy. Tập phim kết hợp hai nỗi rợn sau này được bàn rất nhiều: cửa hàng sau giờ đóng cửa và ma-nơ-canh.

"Five Characters in Search of an Exit" (1961) – căn phòng kín

Năm nhân vật (một sĩ quan, một chú hề, một vũ công múa ba-lê, một người chơi kèn túi, một người lang thang) tỉnh dậy trong một khối hình trụ kín, không ai nhớ mình là ai. Gần bốn thập kỷ trước Cube, tập phim đã đặt ra mô hình "một nhóm người lạ trong không gian kín không lối ra".

Những tập nổi tiếng khác

• "Time Enough at Last" (1959): một người mê đọc sách cuối cùng có đủ thời gian để đọc.
• "The Monsters Are Due on Maple Street" (1960): một con phố mất điện, và hàng xóm bắt đầu nghi ngờ nhau. Một tập về nỗi sợ lây lan trong cộng đồng.
• "Eye of the Beholder" (1960): một bệnh nhân băng kín mặt chờ kết quả phẫu thuật. Tập phim về chuẩn mực cái đẹp.
• "Nightmare at 20,000 Feet" (1963): một hành khách thấy có thứ gì đó trên cánh máy bay mà không ai tin. Kịch bản của Richard Matheson, diễn viên chính William Shatner.

Vì sao loạt phim vẫn hay sau hơn 60 năm

• Ngắn và gọn: mỗi tập khoảng 25 phút, một ý tưởng, không lan man.
• Cái lạ đến từ đời thường: thị trấn nhỏ, cửa hàng bách hoá, con đường, toa tàu. Không cần lâu đài hay nghĩa địa.
• Đen trắng làm tăng cảm giác xa lạ: bóng đổ đậm, ánh sáng gắt, nhiều cảnh quay rộng để nhân vật nhỏ bé giữa không gian.
• Câu hỏi đạo đức: cái lạ thường là tấm gương soi điểm yếu của con người: sợ hãi, ích kỷ, ảo tưởng.
• Cú lật cuối: nhiều tập kết thúc bằng một sự thật bất ngờ khiến người xem nhìn lại toàn bộ câu chuyện.

Ảnh hưởng tới các tác phẩm sau

Cụm từ "the twilight zone" đã đi vào tiếng Anh hằng ngày để chỉ một tình huống kỳ quặc, khó giải thích. Cấu trúc tuyển tập (mỗi tập một câu chuyện độc lập) được nhiều loạt phim sau kế thừa. Những hình ảnh như thị trấn bỏ trống, tầng lầu không có thật, con đường lặp lại, căn phòng kín không lối ra xuất hiện lại trong vô số phim, truyện, và trong cả thẩm mỹ liminal space trên mạng. Có thể nói The Twilight Zone đã dạy khán giả nhìn những nơi bình thường bằng con mắt nghi ngờ.

Xem/đọc tiếp

• Bắt đầu từ đâu: xem bốn tập về không gian sai sai ở trên trước, rồi đến "The Monsters Are Due on Maple Street". Mỗi tập ngắn, xem được trong một buổi tối.
• Xem đúng bản: bản gốc đen trắng 1959–1964 là bản kinh điển; các bản làm lại về sau có tập hay nhưng không đều.
• Tránh bị tiết lộ trước: đừng đọc tóm tắt tập phim trước khi xem, vì cú lật cuối là phần lớn giá trị.
• Xem tiếp cùng mạch: Cube (1997) sau "Five Characters in Search of an Exit"; Exit 8 (2025) sau "The Hitch-Hiker".
• Đọc thêm: bài về kenopsia và dead mall ở chuyên mục không gian rợn, hai cảm giác mà loạt phim khai thác từ rất sớm.