Ringu (1998) là phim kinh dị Nhật của đạo diễn Nakata Hideo, kể về một cuốn băng video bị nguyền: ai xem xong sẽ nhận một cuộc điện thoại, và bảy ngày sau sẽ chết. Phim nổi tiếng không nhờ máu me mà nhờ cái rợn lặng lẽ: phòng trọ yên ắng, màn hình nhiễu sóng, tiếng chuông điện thoại, một cái giếng cũ. Ringu mở ra làn sóng "kinh dị Nhật" (J-horror) cuối thập niên 1990, đầu 2000 và thay đổi cách cả thế giới làm phim ma.
Từ tiểu thuyết đến phim
Phim chuyển thể từ tiểu thuyết Ring (1991) của nhà văn Suzuki Koji. Trong sách, nhân vật điều tra chính là một nhà báo nam, và câu chuyện có phần thiên về khoa học viễn tưởng, giải thích lời nguyền như một thứ "virus". Khi chuyển thể, biên kịch Takahashi Hiroshi và đạo diễn Nakata Hideo đổi nhân vật chính thành một nữ phóng viên đang nuôi con nhỏ, và kéo câu chuyện về phía truyện ma truyền thống.
Phim ra rạp năm 1998, thành công lớn ở Nhật và lan ra khắp châu Á. Sau đó là hàng loạt phần tiếp, một bản Hàn Quốc (1999), và bản Mỹ The Ring (2002) của đạo diễn Gore Verbinski.
Thông tin cơ bản
| Mục | Thông tin |
|---|---|
| Tên | Ringu (リング) |
| Năm | 1998 |
| Đạo diễn | Nakata Hideo |
| Nguyên tác | Tiểu thuyết Ring (1991) của Suzuki Koji |
| Diễn viên chính | Matsushima Nanako, Sanada Hiroyuki |
| Bản làm lại nổi tiếng | The Ring (Mỹ, 2002), Gore Verbinski đạo diễn |
Thiết lập câu chuyện
Phần này chỉ nói thiết lập, không tiết lộ lời giải của lời nguyền và kết phim.
Một nữ phóng viên tìm hiểu cái chết bí ẩn của cô cháu gái và mấy người bạn, tất cả chết cùng một đêm, đúng một tuần sau khi cùng nghỉ ở một khu nhà nghỉ trên bán đảo Izu. Lần theo dấu vết, cô tìm thấy một cuốn băng không nhãn. Cô xem nó. Điện thoại reo. Từ lúc ấy, cô có bảy ngày để tìm hiểu cuốn băng từ đâu ra, cùng người chồng cũ, trước khi đến lượt mình.
Cuốn băng chỉ là một chuỗi hình ảnh rời rạc, đen trắng, như giấc mơ: một tấm gương, một người phụ nữ chải tóc, chữ chạy, một cái giếng. Không có gì doạ nạt cụ thể, nhưng sự rời rạc vô nghĩa ấy làm người xem khó chịu, vì não cứ cố ghép chúng thành câu chuyện.
Cái rợn lặng lẽ: phim làm thế nào
- Không vội: phần lớn phim là điều tra, đi lại, trò chuyện. Cái rợn được rải đều thay vì dồn vào các cú giật mình.
- Đồ vật quen thuộc thành đáng sợ: tivi, đầu băng, điện thoại bàn. Đây là đồ có trong mọi gia đình cuối thập niên 1990.
- Âm thanh: tiếng nhiễu sóng, tiếng chuông điện thoại, tiếng rè kim loại khó chịu. Nhiều khán giả nhớ âm thanh hơn hình ảnh.
- Đếm ngược: mỗi ngày trôi qua được ghi rõ trên màn hình. Người xem cùng nhân vật đếm từng ngày.
- Ít cho thấy: nhân vật ma Sadako xuất hiện rất ít, gương mặt bị tóc che. Cái không thấy đáng sợ hơn cái thấy.
Gốc rễ trong truyện ma Nhật
Hình ảnh người phụ nữ tóc đen dài xoã che mặt, mặc áo trắng, không phải sáng tạo mới. Nó nối dài truyền thống onryō, hồn ma báo oán trong văn hoá Nhật, thường là người phụ nữ chết oan trở về. Hai truyện nổi tiếng nhất:
- Yotsuya Kaidan: vở kịch kabuki năm 1825 của Tsuruya Nanboku IV, kể về nàng Oiwa bị chồng phản bội, đầu độc đến biến dạng, rồi trở về báo oán.
- Banchō Sarayashiki: truyện nàng hầu Okiku bị ném xuống giếng, đêm đêm hiện về đếm những chiếc đĩa. Cái giếng trong Ringu gợi thẳng tới truyện này.
Áo trắng là màu áo liệm truyền thống; tóc xoã là dấu hiệu của người đã chết, trái với tóc búi gọn của người sống thời xưa. Khán giả Nhật nhận ra những ký hiệu ấy ngay, còn khán giả nước ngoài thấy chúng lạ lẫm, và cả hai đều thấy sợ, mỗi người một kiểu.
Làn sóng J-horror
| Phim | Năm | Đạo diễn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Ringu | 1998 | Nakata Hideo | Cuốn băng nguyền, mở đầu làn sóng |
| Kairo (Pulse) | 2001 | Kurosawa Kiyoshi | Ma qua mạng internet, thành phố vắng dần |
| Dark Water | 2002 | Nakata Hideo | Căn hộ dột nước, cũng từ truyện của Suzuki Koji |
| Ju-on | đầu thập niên 2000 | Shimizu Takashi | Ngôi nhà nguyền, bản video trước rồi bản chiếu rạp |
Điểm chung của làn sóng này: ma ám vào đời sống đô thị hiện đại (căn hộ, đường dây điện thoại, máy tính), nhịp chậm, ít giải thích, kết thúc không có lối thoát rõ ràng. Hollywood làm lại gần như tất cả trong thập niên 2000.
Phim ma Nhật khác phim ma Hollywood ở đâu
Khi Hollywood làm lại Ringu và các phim cùng làn sóng, người xem có dịp so sánh hai cách kể cùng một câu chuyện. Khác biệt không nằm ở cốt truyện mà ở cách xử lý nỗi sợ.
| Kinh dị Nhật cuối thập niên 1990 | Bản làm lại kiểu Hollywood | |
|---|---|---|
| Nhịp phim | Chậm, nhiều khoảng lặng | Nhanh hơn, nhiều cú giật mình |
| Giải thích | Ít, để người xem tự đoán | Nhiều hơn, lý giải nguồn gốc lời nguyền |
| Ma | Xuất hiện ít, cử động lạ, gương mặt bị che | Xuất hiện nhiều hơn, dùng kỹ xảo rõ |
| Kết thúc | Thường không có lối thoát trọn vẹn | Hay có chút hy vọng hoặc mở đường cho phần sau |
| Bối cảnh | Căn hộ nhỏ, đồ điện gia dụng, đời sống thường ngày | Nhà rộng, thị trấn, bối cảnh lớn hơn |
Cách di chuyển của ma trong Ringu cũng đáng nhắc: giật cục, không tự nhiên, như một đoạn phim chiếu ngược. Đó là kiểu chuyển động "gần người mà không phải người", cùng gốc với cảm giác thung lũng kỳ lạ ở ma-nơ-canh và tượng sáp.
Vì sao Ringu vẫn còn sức nặng
Ngày nay ít ai còn đầu băng video, nhưng ý tưởng của Ringu không cũ: một nội dung lan truyền từ người này sang người khác, ai xem cũng bị "nhiễm". Nhiều người nhận xét Ringu tiên đoán thời video lan truyền trên mạng, khi một đoạn phim có thể đi khắp thế giới trong vài giờ. Dòng analog horror trên YouTube hôm nay, với hình ảnh băng VHS nhiễu, cũng là con cháu trực tiếp của cuốn băng nguyền năm 1998.
Xem/đọc tiếp
- Độ tuổi: phim gần như không có máu me nhưng rất căng thẳng; không hợp với trẻ nhỏ.
- Xem bản nào trước: xem Ringu 1998 trước rồi mới xem The Ring 2002 để thấy cách hai nền điện ảnh kể cùng một câu chuyện.
- Đọc sách: tiểu thuyết của Suzuki Koji khác phim khá nhiều, thiên về điều tra và giải thích khoa học viễn tưởng.
- Tìm hiểu gốc rễ: phim Kwaidan (1964) của Kobayashi Masaki dựng lại bốn truyện ma Nhật cổ, đẹp như tranh.
- Xem tiếp cùng mạch: bài về analog horror trong chuyên mục này.
Câu hỏi thường gặp
Phim Ringu nói về gì?
Ringu (1998) kể về một nữ phóng viên điều tra cuốn băng video bị nguyền: ai xem xong sẽ nhận một cuộc điện thoại và chết sau bảy ngày. Sau khi tự xem băng, cô có bảy ngày để tìm ra nguồn gốc lời nguyền.
Ringu và The Ring khác nhau thế nào?
Ringu là bản gốc Nhật năm 1998 của Nakata Hideo; The Ring là bản làm lại của Mỹ năm 2002 do Gore Verbinski đạo diễn. Cốt truyện tương tự, nhưng bản Mỹ có nhịp nhanh hơn, hình ảnh nhiều hiệu ứng hơn và đổi bối cảnh sang nước Mỹ.
Sadako là ai?
Sadako là nhân vật hồn ma trong Ringu, người phụ nữ tóc dài che mặt, mặc áo trắng, gắn với cái giếng. Hình ảnh này nối dài truyền thống onryō, hồn ma báo oán trong truyện ma Nhật như Yotsuya Kaidan và Banchō Sarayashiki.
Ringu dựa trên truyện gì?
Phim chuyển thể từ tiểu thuyết Ring (1991) của nhà văn Nhật Suzuki Koji. Lời nguyền cuốn băng là hư cấu, không dựa trên một sự kiện có thật nào.
J-horror là gì?
J-horror là cách gọi làn sóng phim kinh dị Nhật cuối thập niên 1990, đầu 2000 như Ringu, Kairo, Dark Water, Ju-on. Đặc trưng là nhịp chậm, ma ám vào đời sống đô thị hiện đại và gốc rễ từ truyện ma truyền thống Nhật.
