Dân gian tin nóng tai hoặc ù tai là dấu hiệu "có người đang nhắc, đang nói xấu mình". Niềm tin này rất cũ, có ở cả phương Đông lẫn phương Tây. Về y học, tai nóng đỏ thường do mạch máu ở tai giãn ra khi ta xúc động, ngượng, giận, bị nóng hoặc uống rượu; còn ù tai là cảm giác nghe tiếng kêu không có nguồn bên ngoài, đa số thoáng qua nhưng có trường hợp cần đi khám sớm.
Niềm tin "có người nhắc" đến từ đâu
Ở Việt Nam, câu cửa miệng quen thuộc là "nóng tai thế, chắc có ai đang nói xấu mình". Có nơi còn chia bên: nóng tai trái là được khen, nóng tai phải là bị chê, hoặc ngược lại, tuỳ vùng.
Điều thú vị là niềm tin này đã được ghi lại từ gần hai nghìn năm trước. Trong bộ Naturalis Historia (Lịch sử tự nhiên), học giả La Mã Pliny Già ghi trong quyển 28, phần bàn về các niềm tin dân gian, rằng người ta vẫn tin khi vắng mặt, ai bị ù tai là biết có người đang nói về mình. Câu thành ngữ tiếng Anh "my ears are burning" (tai tôi đang nóng) cũng mang đúng nghĩa "chắc có ai đang nhắc tôi".
Hai nền văn hoá cách xa nhau cùng nghĩ ra một điềm báo gần giống hệt. Lý do có lẽ khá đơn giản: tai là cơ quan để nghe, nên khi tai có cảm giác lạ, người ta liên tưởng ngay tới việc "có điều gì đó đang được nói".
Vì sao tai nóng và đỏ
Vành tai có nhiều mạch máu nhỏ nằm ngay dưới lớp da mỏng, ít mỡ. Khi những mạch máu này giãn ra, máu dồn lên nhiều hơn, tai đỏ và nóng rõ rệt. Nguyên nhân thường gặp:
| Nguyên nhân | Cơ chế | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Ngượng, xấu hổ, giận dữ, hồi hộp | Hệ thần kinh giao cảm làm giãn mạch ở mặt, tai | Xuất hiện nhanh, cùng lúc với đỏ mặt |
| Nóng, vận động mạnh | Cơ thể toả nhiệt qua da | Kèm đổ mồ hôi, cả người nóng |
| Uống rượu bia | Rượu làm giãn mạch ngoại vi | Đỏ mặt, đỏ tai, đỏ cổ |
| Đi từ lạnh vào ấm | Mạch máu giãn lại sau khi co vì lạnh | Tai đỏ, ngứa nhẹ rồi hết |
| Cháy nắng, côn trùng đốt, dị ứng | Viêm da | Đỏ, nóng, có thể sưng, ngứa, đau |
Hãy để ý: tai thường nóng lên đúng khi ta đang ngượng, đang lo, đang nghĩ về một cuộc nói chuyện căng thẳng. Đó là lúc ta dễ nghĩ "có ai đang nói về mình". Cảm xúc tạo ra cái nóng, rồi cái nóng lại được đọc thành điềm.
Có một hội chứng hiếm gọi là "hội chứng tai đỏ" (red ear syndrome), trong đó tai đỏ, nóng, rát từng cơn, đôi khi đi kèm đau đầu. Nếu tai đỏ nóng lặp lại nhiều lần mà không rõ lý do, kèm đau rát, nên đi khám.
Ù tai là gì
Ù tai là khi ta nghe thấy tiếng kêu, rít, vo ve, lùng bùng, tiếng ve kêu, tiếng xì... mà không có nguồn âm thanh nào bên ngoài. Y học gọi là tinnitus. Đây là hiện tượng rất phổ biến; các nghiên cứu ước tính khoảng một phần mười người trưởng thành từng bị ù tai kéo dài ở mức nào đó, và gần như ai cũng từng có vài giây ù tai thoáng qua.
Ù tai thoáng qua
Kiểu ù tai mà dân gian bảo "có người nhắc" thường là một tiếng "ti..." cao, kéo dài vài giây rồi tắt, đôi khi kèm cảm giác tai như bị bịt. Hiện tượng này rất hay gặp và thường không đáng lo.
Những nguyên nhân thường gặp của ù tai
- Tiếp xúc tiếng ồn lớn: đi karaoke, xem ca nhạc, đeo tai nghe to, làm ở xưởng ồn. Ù tai sau đó vài giờ đến một hai ngày là dấu hiệu tai đã bị "quá tải".
- Ráy tai bít tắc, nhất là khi hay ngoáy tai bằng tăm bông đẩy ráy vào sâu.
- Thay đổi áp suất: đi máy bay, lên đèo, lặn.
- Viêm tai, cảm cúm, nghẹt mũi làm vòi nhĩ không thông.
- Tuổi tác: thính lực giảm dần theo tuổi, ù tai hay đi kèm.
- Một số thuốc có thể gây ù tai; chỉ bác sĩ mới đánh giá được.
Vì sao điềm "có người nhắc" có vẻ đúng
Lúc nào trên đời cũng có người đang nhắc tới ta: đồng nghiệp bàn việc, người nhà hỏi thăm, bạn bè kể chuyện. Vì vậy, bất cứ lúc nào tai nóng hay ù, câu "chắc có người nhắc" đều gần như không thể sai. Một lời đoán không bao giờ sai thì cũng không cho ta biết thêm điều gì.
Niềm tin này còn có một mặt tích cực: nó là cách nói đùa nhẹ nhàng, giúp người ta bỏ qua một cảm giác khó chịu thoáng qua. Vấn đề chỉ nảy sinh khi ù tai kéo dài mà người bệnh cứ nghĩ là "điềm", không đi khám.
Khi nào nên đi khám
Nên đến bác sĩ tai mũi họng khi:
- Nghe kém đột ngột ở một tai, có hoặc không kèm ù tai. Đây là tình trạng cần khám càng sớm càng tốt, lý tưởng là trong vài ngày đầu, vì điều trị sớm cho cơ hội phục hồi tốt hơn.
- Ù tai một bên kéo dài nhiều ngày, nhiều tuần.
- Ù tai kèm chóng mặt quay cuồng, buồn nôn, mất thăng bằng.
- Ù tai đập theo nhịp mạch, như nghe được tiếng tim mình trong tai.
- Tai đau, chảy dịch, chảy máu, sốt.
- Ù tai làm mất ngủ, khó tập trung, lo âu kéo dài.
- Tai đỏ nóng, đau rát lặp lại nhiều lần không rõ lý do.
Đây là kiến thức phổ thông, không thay cho chẩn đoán. Không tự nhỏ thuốc vào tai khi chưa biết màng nhĩ có thủng hay không, không tự lấy ráy bằng vật nhọn.
Gặp chuyện này thì làm gì
- Tai nóng đỏ thoáng qua: không cần làm gì. Nếu đang ở chỗ nóng, đi vào chỗ mát, uống nước.
- Ù tai sau khi đi karaoke, ca nhạc: cho tai nghỉ, tránh tiếng ồn một hai ngày. Lần sau đứng xa loa, dùng nút tai chống ồn.
- Đeo tai nghe: giữ âm lượng vừa phải, nghỉ tai sau mỗi khoảng thời gian dài.
- Không ngoáy tai bằng tăm bông sâu vào trong. Ráy tai thường tự đẩy ra ngoài; nếu bít tắc, để nhân viên y tế lấy.
- Đi máy bay: nhai, nuốt, ngáp lúc máy bay hạ cánh để cân bằng áp suất.
- Ghi lại ù tai bên nào, kiểu tiếng gì, kéo dài bao lâu, có kèm gì không, để kể cho bác sĩ nếu cần.
Câu hỏi thường gặp
Nóng tai có phải có người nhắc không?
Đó là niềm tin dân gian có từ rất lâu, cả ở phương Tây. Về y học, tai nóng đỏ do mạch máu giãn ra khi ta xúc động, ngượng, giận, bị nóng hoặc uống rượu, không liên quan đến việc ai nhắc tới mình.
Ù tai trái, ù tai phải là điềm gì?
Dân gian có nhiều cách giải khác nhau theo vùng. Về y học, ù tai thoáng qua vài giây rất phổ biến và thường vô hại. Ù tai một bên kéo dài hoặc kèm nghe kém, chóng mặt thì nên đi khám tai mũi họng.
Vì sao tai đỏ khi ngượng?
Khi ngượng hay xúc động, hệ thần kinh giao cảm làm giãn mạch máu ở mặt và tai. Vành tai có nhiều mạch nhỏ dưới lớp da mỏng nên đỏ và nóng rất rõ.
Ù tai khi nào là nguy hiểm?
Ù tai kèm nghe kém đột ngột, chóng mặt quay cuồng, ù theo nhịp mạch, đau hoặc chảy dịch tai là những dấu hiệu cần khám sớm. Nghe kém đột ngột cần được khám càng sớm càng tốt.
Niềm tin nóng tai có người nhắc có từ bao giờ?
Niềm tin tương tự đã được học giả La Mã Pliny Già ghi lại trong bộ Lịch sử tự nhiên từ thế kỷ 1. Tiếng Anh cũng có câu "my ears are burning" với nghĩa có người đang nhắc tới mình.
