Giật mí mắt trái, mắt phải là điềm gì: dân gian và y học

Giật mí mắt trái hay mắt phải, theo dân gian là điềm báo may rủi, nhưng mỗi nơi giải một kiểu, thậm chí trái ngược nhau. Về y học, giật mí mắt thường là do cơ vòng quanh mắt co rung nhẹ khi ta mệt mỏi, thiếu ngủ, căng thẳng, dùng nhiều cà phê hoặc nhìn màn hình quá lâu. Phần lớn tự hết sau vài ngày đến vài tuần, không liên quan gì đến mắt trái hay mắt phải.

Dân gian nói gì về giật mắt

Ở Việt Nam, quan niệm hay gặp nhất gắn với câu "nam tả nữ hữu": với đàn ông, bên trái là bên tốt; với phụ nữ, bên phải là bên tốt. Từ đó có lời giải kiểu "đàn ông giật mắt trái là có lộc, giật mắt phải là gặp chuyện không vui", phụ nữ thì ngược lại. Nhưng cũng có nơi nói giật mắt trái là sắp gặp người lạ, giật mắt phải là có chuyện buồn, không phân biệt nam nữ.

Người Hoa có câu quen thuộc "mắt trái giật thì có tài, mắt phải giật thì có tai", tức trái là tiền, phải là hoạ. Một số sách xem tướng còn chia giật mắt theo từng giờ trong ngày, mỗi giờ một lời đoán khác. Ở Ấn Độ, có nơi coi giật mắt phải là tốt với đàn ông, giật mắt trái là tốt với phụ nữ, gần giống "nam tả nữ hữu" nhưng ngược bên.

Chỉ riêng việc các nền văn hoá, thậm chí các làng trong cùng một nước, giải nghĩa trái ngược nhau đã cho thấy đây là quy ước văn hoá chứ không phải quy luật tự nhiên.

Thật ra cái gì đang "giật"

Quanh mỗi mắt có một cơ hình vòng gọi là cơ vòng mi (cơ vòng mắt), giúp ta nhắm mắt, chớp mắt. Khi một nhóm sợi nhỏ trong cơ này co rung liên tục ngoài ý muốn, ta cảm thấy mí mắt "giật" hay "nháy". Y học gọi hiện tượng phổ biến, lành tính này là rung giật cơ mi (eyelid myokymia).

Đặc điểm thường gặp:

• Hay ở mí dưới, đôi khi mí trên, thường chỉ một bên.
• Rung nhẹ, từng cơn vài giây đến vài phút, lặp lại trong ngày.
• Người ngoài nhìn vào thường khó thấy, dù người bị cảm thấy rất rõ.
• Không đau, không ảnh hưởng thị lực.
• Tự hết sau vài ngày, có khi kéo dài vài tuần.

Những nguyên nhân thường gặp

Nhìn vào bảng, có thể thấy vì sao giật mắt hay đến "đúng lúc có chuyện": lúc có chuyện là lúc ta lo lắng, mất ngủ, uống thêm cà phê. Rồi khi chuyện tốt hay xấu xảy ra, ta nhớ lại "à, hôm trước giật mắt". Những lần giật mắt mà chẳng có chuyện gì thì không ai nhớ.

Màn hình, cà phê và mí mắt

Hai thủ phạm hay bị bỏ qua nhất ngày nay là màn hình và cà phê. Khi tập trung nhìn điện thoại, máy tính, ta chớp mắt ít hơn hẳn bình thường mà không hề để ý. Mắt khô hơn, cơ quanh mắt mỏi hơn, và mí bắt đầu giật sau một ngày dài làm việc.

Về cà phê, các cơ quan y tế như Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) nêu mức khoảng 400 mg caffeine mỗi ngày là lượng thường không gây tác dụng có hại ở đa số người lớn khoẻ mạnh. Nhưng mỗi người nhạy cảm khác nhau, và lượng caffeine trong một ly cà phê phin đậm, một lon nước tăng lực, một cốc trà sữa rất khác nhau. Nếu mí mắt hay giật vào những ngày uống nhiều, đó là tín hiệu nên giảm.

Vì sao điềm báo giật mắt vẫn được tin

• Giật mắt rất phổ biến: hầu như ai cũng từng bị, và bị nhiều lần.
• Chuyện may rủi cũng rất phổ biến: tuần nào cũng có chuyện vui, chuyện bực. Ghép hai thứ phổ biến với nhau, kiểu gì cũng có lúc "trúng".
• Lời giải đủ mơ hồ để luôn đúng: "có lộc", "có chuyện" có thể là bất cứ điều gì.
• Có nhiều phiên bản trái ngược: nếu bản này sai, người ta chuyển sang bản khác "đúng hơn".

Điều đó không có nghĩa người tin là cả tin. Đó là cách đầu óc con người vốn hoạt động: thích tìm mối liên hệ, nhớ những lần trùng hợp. Biết vậy là đủ để nhìn điềm báo với thái độ nhẹ nhàng.

Giật mí mắt khác những bệnh nào

Phần lớn giật mí là lành tính, nhưng có vài tình trạng nhìn giống mà cần bác sĩ chẩn đoán:

• Co thắt mi: cả hai mắt nhắm chặt lại ngoài ý muốn, chớp liên tục, có khi khó mở mắt, ảnh hưởng tới đọc sách, lái xe.
• Co thắt nửa mặt: giật bắt đầu ở mắt rồi lan xuống má, khoé miệng cùng một bên mặt.
• Bệnh lý mắt: viêm bờ mi, viêm kết mạc, dị vật trong mắt có thể gây kích ứng, chớp nhiều.

Khi nào nên đi khám

Nên đến bác sĩ nhãn khoa hoặc thần kinh khi có một trong các dấu hiệu sau:

• Giật mí kéo dài liên tục quá vài tuần dù đã ngủ đủ, giảm cà phê.
• Mí mắt nhắm hẳn lại mỗi lần giật, hoặc cả hai mắt cùng nhắm chặt.
• Giật lan xuống má, miệng, nửa mặt.
• Kèm sụp mí, mặt méo, yếu tay chân, nói khó, nhìn đôi.
• Mắt đỏ, sưng, đau, chảy dịch, nhìn mờ.

Ở đây chỉ là kiến thức phổ thông. Không tự dùng thuốc nhỏ mắt có corticoid, không tự mua thuốc an thần, thuốc giãn cơ khi chưa được bác sĩ chỉ định.

Gặp chuyện này thì làm gì

• Ngủ bù vài đêm. Đây là cách hiệu quả nhất với đa số người.
• Giảm cà phê, trà đặc, nước tăng lực trong một tuần xem có đỡ không.
• Nghỉ mắt khi dùng máy tính: cứ khoảng 20 phút nhìn ra xa chừng 20 giây.
• Chườm ấm nhẹ lên mắt nhắm vài phút có thể giúp thư giãn.
• Ghi lại giật bao lâu, lúc nào nặng hơn. Nếu phải đi khám, bác sĩ sẽ cần thông tin này.
• Nếu thích tục cũ, cứ coi lời giải giật mắt như lời nhắc nhẹ: "mình đang mệt, cần nghỉ". Đó là "điềm" chính xác nhất mà mí mắt có thể báo.