Theo dân gian, nhện sa trước mặt là điềm có khách hoặc có tin vui, còn ngứa lòng bàn tay là điềm sắp được tiền hoặc sắp mất tiền, tuỳ tay trái hay phải. Thực tế, nhện thả mình xuống bằng sợi tơ để di chuyển, săn mồi hoặc tránh nguy hiểm; còn ngứa lòng bàn tay thường do da khô, tiếp xúc xà phòng, chất tẩy rửa, chàm tổ đỉa hay dị ứng, và hiếm hơn có thể là dấu hiệu của bệnh cần đi khám.
Nhện sa: điềm báo trong ca dao
Con nhện là hình ảnh rất quen trong ca dao Việt, thường gắn với chờ đợi, nhớ mong. Câu ca dao nổi tiếng:
Buồn trông con nhện giăng tơ,
Nhện ơi, nhện hỡi, nhện chờ mối ai?
Từ hình ảnh nhện giăng tơ chờ đợi, dân gian có niềm tin nhện sa xuống trước mặt là sắp có khách đến, có tin người xa gửi về. Có nơi còn đoán theo hướng: nhện sa xuống thì có khách, nhện leo lên thì khách đi. Có người tin nhện sa vào buổi sáng là điềm lành, buổi tối là điềm xấu.
Nhiều nước khác cũng có niềm tin tương tự. Ở Anh có tục ngữ dân gian cho rằng giết nhện là mang xui, và những con nhện tí hon được gọi là "money spider" (nhện tiền), tin rằng nó đem may mắn về tiền bạc cho người nó bò lên.
Vì sao nhện "sa" xuống
Nhện có thể nhả tơ từ các núm tơ ở cuối bụng. Một trong những loại tơ chắc nhất là tơ kéo (dragline), sợi tơ an toàn mà nhện luôn để lại phía sau khi di chuyển, giống như người leo núi luôn móc dây bảo hiểm.
Nhện thả mình xuống theo sợi tơ vì nhiều lý do:
- Di chuyển nhanh từ trần nhà, xà nhà xuống thấp mà không phải bò vòng qua tường.
- Tránh nguy hiểm: bị động mạnh, bị gió, ánh sáng đột ngột, nhện buông mình xuống để thoát.
- Tìm chỗ giăng lưới mới hoặc tìm bạn tình.
- Theo gió: một số loài nhện nhỏ, nhất là nhện non, có thể thả tơ để gió cuốn đi rất xa, hiện tượng gọi là "bay bằng tơ" (ballooning).
Sợi tơ nhỏ đến mức gần như vô hình nhưng rất bền. Xét theo cùng một khối lượng, tơ kéo của nhiều loài nhện chịu lực kéo ngang ngửa thép, lại co giãn tốt hơn nhiều. Các nhà khoa học đã nghiên cứu tơ nhện hàng chục năm để tìm cách làm vật liệu nhân tạo có tính chất tương tự. Vì vậy cảnh nhện treo lơ lửng trên một sợi tơ mảnh, đung đưa trước mặt người, không phải phép lạ mà là một kỹ thuật rất cao của tự nhiên.
Nhện sa "đúng trước mặt" thường vì người vừa đi qua làm rung chỗ nhện đang đậu, hoặc làm luồng không khí thay đổi. Nói cách khác, chính ta làm nhện sa xuống.
Nhện trong nhà có nguy hiểm không
Phần lớn nhện sống trong nhà ở Việt Nam không gây nguy hiểm cho người. Chúng còn có ích vì bắt muỗi, ruồi, gián nhỏ. Nhện có răng nanh và nọc để làm tê con mồi, nhưng đa số loài quá nhỏ hoặc nọc quá yếu để gây hại đáng kể cho người. Một số loài to như nhện chân dài chạy nhanh trên tường trông đáng sợ nhưng hiếm khi cắn người.
Nên đi khám nếu bị nhện cắn mà vết cắn sưng đỏ lan rộng, đau nhiều, có vết loét, sốt, đau cơ, khó thở hoặc nổi mẩn khắp người.
Ngứa lòng bàn tay: tiền đến hay tiền đi
Ở Việt Nam, câu hay nghe là ngứa tay trái thì có tiền, ngứa tay phải thì mất tiền, nhưng cũng có nơi giải ngược lại. Người phương Tây cũng tin ngứa lòng bàn tay là điềm tiền bạc. Trong tiếng Anh, "an itching palm" (bàn tay ngứa) còn có nghĩa bóng là thói tham tiền, nhận hối lộ; cụm từ này có trong vở Julius Caesar của Shakespeare, khi Brutus trách Cassius bị đồn là có "bàn tay ngứa".
Ngứa lòng bàn tay vì đâu
| Nguyên nhân | Dấu hiệu đi kèm | Gợi ý xử lý |
|---|---|---|
| Da khô | Da căng, bong vảy nhẹ, nặng hơn khi trời hanh | Dưỡng ẩm sau khi rửa tay |
| Viêm da tiếp xúc | Ngứa, đỏ, rát sau khi dùng nước rửa bát, bột giặt, hoá chất, găng cao su | Đeo găng có lót vải, tránh chất gây kích ứng |
| Chàm tổ đỉa | Mụn nước nhỏ, sâu dưới da ở lòng bàn tay, cạnh ngón, rất ngứa | Nên đi khám da liễu |
| Dị ứng | Ngứa kèm mẩn đỏ, có thể ở nhiều chỗ | Tránh thứ nghi gây dị ứng, khám nếu kéo dài |
| Ghẻ | Ngứa nhiều về đêm, mụn nhỏ ở kẽ ngón tay, cổ tay; người trong nhà cũng ngứa | Cần khám và điều trị cả nhà |
| Nấm da | Bong vảy, ngứa, thường một bên tay | Nên đi khám da liễu |
Ngứa lòng bàn tay, bàn chân và gan mật
Một điểm ít người biết: ngứa nhiều ở lòng bàn tay và lòng bàn chân, nhất là về đêm, mà da nhìn bình thường, có thể là dấu hiệu của ứ mật. Đặc biệt ở phụ nữ mang thai, thường trong ba tháng cuối, ngứa lòng bàn tay, bàn chân dữ dội có thể là biểu hiện của ứ mật thai kỳ, một tình trạng cần bác sĩ sản khoa theo dõi vì có thể ảnh hưởng tới thai nhi. Đây không phải lý do để hoảng sợ mỗi khi ngứa tay, nhưng là lý do để không coi mọi cơn ngứa là "điềm tiền".
Khi nào nên đi khám
- Ngứa lòng bàn tay kéo dài trên hai tuần dù đã dưỡng ẩm, tránh xà phòng mạnh.
- Có mụn nước, nứt nẻ, chảy dịch, chảy máu.
- Ngứa nhiều về đêm, người trong nhà cũng bị.
- Đang mang thai mà ngứa nhiều lòng bàn tay, bàn chân: báo bác sĩ sản khoa sớm.
- Ngứa kèm vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm, mệt mỏi, sụt cân.
- Bị nhện cắn mà sưng đau lan rộng, sốt, khó thở.
Đây là kiến thức phổ thông, không thay cho chẩn đoán. Không tự bôi thuốc có corticoid kéo dài khi chưa được bác sĩ chỉ định.
Gặp chuyện này thì làm gì
- Nhện sa trước mặt: đứng yên một chút, nhện sẽ tự leo lên hoặc rơi xuống đất bò đi. Muốn đưa ra ngoài thì dùng tờ giấy hứng lấy sợi tơ.
- Không cần giết nhện trong nhà nếu không gây phiền; chúng bắt côn trùng giúp ta. Muốn ít nhện thì quét mạng nhện định kỳ và giảm côn trùng.
- Ngứa lòng bàn tay thoáng qua: rửa tay bằng nước mát, dưỡng ẩm, đừng gãi mạnh.
- Đeo găng khi rửa bát, giặt đồ nếu da tay hay ngứa, khô.
- Ghi lại ngứa vào lúc nào, sau khi tiếp xúc gì, để dễ tìm nguyên nhân hoặc kể cho bác sĩ.
- Nếu thích tục cũ, cứ coi "nhện sa có khách" là lời nhắc dọn nhà sạch sẽ, còn "ngứa tay có tiền" là lời nhắc kiểm tra lại ví.
Câu hỏi thường gặp
Nhện sa trước mặt là điềm gì?
Dân gian tin nhện sa trước mặt là sắp có khách hoặc có tin vui. Thực tế nhện thả mình xuống bằng sợi tơ để di chuyển hoặc tránh nguy hiểm, thường vì người vừa đi qua làm rung chỗ nhện đậu.
Ngứa lòng bàn tay trái là điềm gì?
Dân gian thường nói ngứa tay trái thì có tiền, tay phải thì mất tiền, nhưng có nơi giải ngược lại. Về y học, ngứa lòng bàn tay thường do da khô, tiếp xúc chất tẩy rửa, chàm hay dị ứng.
Ngứa lòng bàn tay là bệnh gì?
Thường gặp là da khô, viêm da tiếp xúc, chàm tổ đỉa, dị ứng, ghẻ, nấm. Ngứa nhiều lòng bàn tay và bàn chân, nhất là khi mang thai hoặc kèm vàng da, cần đi khám để kiểm tra gan mật.
Nhện trong nhà có độc không?
Phần lớn nhện trong nhà không gây nguy hiểm cho người và có ích vì bắt côn trùng. Nếu bị cắn mà sưng đau lan rộng, sốt, khó thở thì nên đi khám.
Bà bầu ngứa lòng bàn tay có sao không?
Có thể chỉ do da khô, nhưng ngứa nhiều lòng bàn tay, bàn chân, nhất là ba tháng cuối thai kỳ, có thể là dấu hiệu ứ mật thai kỳ. Nên báo bác sĩ sản khoa sớm để được kiểm tra.
