Kim nhiệt độ máy tăng lên vùng đỏ hoặc đèn nhiệt độ nước làm mát sáng đỏ nghĩa là động cơ đang quá nóng. Việc đúng là tắt điều hoà, giảm tải, tìm chỗ dừng an toàn và tắt máy, rồi đợi máy nguội hẳn mới kiểm tra. Tuyệt đối không mở nắp két nước khi máy còn nóng: nước trong hệ thống đang có áp suất và rất nóng, có thể phun ra gây bỏng nặng. Nguyên nhân hay gặp nhất là nước làm mát bị hao do rò rỉ, tiếp theo là quạt két nước không chạy, van hằng nhiệt kẹt hoặc két nước tắc.
Hệ thống làm mát hoạt động thế nào
Động cơ đốt trong sinh ra rất nhiều nhiệt. Ở xe làm mát bằng dung dịch, bơm nước đẩy nước làm mát chạy quanh các khoang trong thân máy, nhận nhiệt rồi đi tới két nước ở đầu xe. Gió thổi qua két (khi xe chạy) và quạt két (khi xe chạy chậm hoặc đứng yên) làm nguội nước, nước lại quay về máy. Van hằng nhiệt đóng khi máy nguội để máy nhanh ấm, mở khi đủ nóng để nước đi qua két.
Hệ thống được làm kín và có áp suất, giúp nước làm mát sôi ở nhiệt độ cao hơn nước thường. Nắp két nước có van giữ áp. Bình nước phụ bằng nhựa trong suốt có vạch MIN và MAX để người dùng nhìn mức nước.
Xe máy làm mát bằng gió (phần lớn xe số phổ thông) không có hệ thống này; một số xe tay ga, xe côn tay làm mát bằng dung dịch có két nước, quạt và đèn hoặc kim báo nhiệt tương tự ô tô.
Đọc đồng hồ nhiệt độ cho đúng
Trên nhiều xe, kim nhiệt độ có vạch C (lạnh) ở dưới và H (nóng) ở trên. Khi máy đã ấm, kim thường nằm yên quanh khoảng giữa và đứng ở đó dù trời nóng hay lạnh, vì van hằng nhiệt và quạt két giữ nhiệt độ máy trong một khoảng ổn định. Nhiều hãng còn làm cho kim "đứng im" trong một dải rộng để người lái khỏi lo vì những dao động nhỏ.
Vì vậy, điều cần để ý không phải là kim ở đúng vạch nào, mà là kim đổi vị trí so với thường ngày. Kim nhích lên cao hơn mức quen thuộc khi leo dốc dài, kẹt xe mùa nắng là lời nhắc theo dõi. Kim leo dần về phía H là bất thường. Một số xe không có kim, chỉ có đèn: đèn xanh dương khi máy còn lạnh, tắt khi máy ấm, và đèn đỏ khi quá nóng. Đèn đỏ sáng là xe đang báo ở mức đáng lo nhất.
Hãy nhìn kim nhiệt độ vài lần trong những chuyến đi bình thường để nhớ "chỗ quen" của nó trên chính xe mình.
Khi kim nhiệt tăng: làm gì ngay
- Tắt điều hoà để giảm tải cho máy.
- Bật sưởi ấm tối đa, quạt gió mạnh (nếu chịu được nóng, mở cửa kính): két sưởi trong xe hoạt động như một két nước phụ, kéo bớt nhiệt khỏi máy. Đây là mẹo tạm thời để có thêm thời gian tìm chỗ dừng.
- Tìm chỗ dừng an toàn: bật xi nhan, ra khỏi làn xe chạy, bật đèn khẩn cấp.
- Tắt máy khi kim đã lên vùng đỏ hoặc đèn đỏ sáng. Một số hướng dẫn cho phép để máy nổ không tải nếu quạt két vẫn chạy và kim đang hạ; nếu không chắc, tắt máy là an toàn hơn cho động cơ.
- Không mở capo vội nếu thấy hơi nước, khói phun mạnh từ khoang máy. Đứng xa, đợi.
- Không mở nắp két nước, nắp bình phụ khi máy còn nóng. Đợi máy nguội hẳn, thường phải khá lâu. Không chạm vào ống nước, két nước khi chưa chắc chúng đã nguội.
Kiểm tra khi máy đã nguội
- Mức nước ở bình phụ: dưới vạch MIN là hệ thống đã hao nước.
- Vết rò: vệt nước có màu (xanh, hồng, đỏ cam tuỳ loại nước làm mát) dưới gầm, quanh ống cao su, ở két nước, ở bơm nước. Nước làm mát thường có mùi ngọt.
- Ống cao su: phồng, nứt, cổ dê lỏng.
- Quạt két: lần sau máy nóng lên, quạt có quay không (đứng xa cánh quạt, quạt có thể tự quay cả khi đã tắt máy).
- Nhớt: rút que thăm, nắp đổ nhớt có lớp bọt màu cà phê sữa là nước làm mát có thể đã lẫn vào nhớt, dấu hiệu nghiêm trọng.
Châm nước tạm thời
Nếu buộc phải châm để đi tới xưởng gần nhất, chỉ làm khi máy đã nguội, châm vào bình phụ đến giữa hai vạch, dùng đúng loại nước làm mát của hãng. Trong tình huống khẩn cấp không có, nước sạch có thể giúp đi một quãng ngắn, nhưng sau đó phải đến xưởng để xúc rửa và châm lại đúng loại, vì nước thường không có chất chống gỉ, chống sôi. Không đổ nước lạnh vào máy đang nóng: chênh lệch nhiệt đột ngột có thể làm nứt chi tiết.
Nguyên nhân thường gặp
| Triệu chứng | Nguyên nhân thường gặp | Tự làm được | Gọi cứu hộ / xưởng khi |
|---|---|---|---|
| Bình phụ hao dần, có vệt nước màu dưới gầm | Rò ở ống, két, bơm nước, cổ dê | Theo dõi mức nước khi nguội, chụp vệt rò | Sớm; hao nhanh thì không chạy xa |
| Kim tăng khi tắc đường, giảm khi chạy nhanh | Quạt két không chạy | Quan sát quạt khi máy nóng, đứng xa cánh quạt | Sớm |
| Kim tăng nhanh sau khi nổ máy, ống trên két vẫn nguội | Van hằng nhiệt kẹt đóng | Dừng, tắt máy | Gọi cứu hộ |
| Kim tăng khi chạy đường dài, leo dốc | Két nước bám bẩn, tắc; nước làm mát cũ | Giảm tải, nghỉ | Sớm |
| Kim tăng kèm khói trắng dày, nhớt màu sữa | Gioăng mặt máy hỏng | Dừng, tắt máy | Gọi cứu hộ, không chạy tiếp |
| Kim tăng kèm đèn sạc ắc quy, tiếng rít | Dây curoa đứt, trượt (ở xe dùng chung dây cho bơm nước) | Dừng ngay, tắt máy | Gọi cứu hộ |
| Kim luôn thấp, lâu nóng | Van hằng nhiệt kẹt mở | Ghi nhận | Sớm, xe hao xăng hơn |
Vì sao không được "chạy cố"
Khi máy quá nóng, các chi tiết kim loại giãn nở vượt mức thiết kế, dầu nhớt loãng ra và mất khả năng bôi trơn. Chạy tiếp có thể làm cong mặt máy, cháy gioăng mặt máy, bó piston. Một lần quá nhiệt nặng có thể biến một lỗi nhỏ như ống nước rò thành hỏng động cơ. Gọi cứu hộ kéo xe thường rẻ hơn nhiều so với hậu quả của vài cây số chạy cố.
Phòng ngừa
- Mỗi tuần hoặc trước chuyến đi xa, mở capo khi máy nguội, nhìn mức nước ở bình phụ.
- Thay nước làm mát theo lịch của hãng, dùng đúng loại.
- Khi bảo dưỡng, nhờ thợ kiểm ống cao su, cổ dê, quạt két, dây curoa.
- Thói quen liếc kim nhiệt độ khi kẹt xe lâu, leo dốc dài, mùa nóng.
- Xe máy làm mát bằng dung dịch: kiểm bình nước phụ theo sổ hướng dẫn.
Gặp chuyện này thì làm gì
- Kim tăng: tắt điều hoà, bật sưởi tối đa, tìm chỗ dừng an toàn.
- Kim vào vùng đỏ, đèn đỏ sáng: dừng, bật đèn khẩn cấp, tắt máy.
- Không mở nắp két nước, bình phụ khi máy còn nóng.
- Đợi nguội hẳn rồi nhìn mức nước, vệt rò, que thăm nhớt.
- Kèm khói trắng dày, nhớt màu sữa, tiếng rít: gọi cứu hộ, không chạy tiếp.
- Châm tạm thì châm khi nguội, đi thẳng tới xưởng.
Câu hỏi thường gặp
Kim nhiệt độ ô tô tăng cao thì làm gì?
Tắt điều hoà, bật sưởi tối đa để kéo bớt nhiệt, tìm chỗ dừng an toàn và tắt máy khi kim vào vùng đỏ. Đợi máy nguội hẳn mới kiểm tra, và gọi cứu hộ nếu không rõ nguyên nhân.
Có được mở nắp két nước khi máy nóng không?
Không. Hệ thống làm mát có áp suất và nước rất nóng, mở nắp lúc này có thể làm nước sôi phun ra gây bỏng nặng. Chỉ mở khi máy đã nguội hoàn toàn.
Vì sao nước làm mát bị cạn?
Thường do rò ở ống cao su, cổ dê, két nước hoặc bơm nước. Nước làm mát hao kèm khói trắng dày và nhớt màu sữa có thể là gioăng mặt máy hỏng, cần đưa vào xưởng ngay.
Có thể đổ nước lã thay nước làm mát không?
Chỉ nên dùng nước sạch trong tình huống khẩn cấp để đi quãng ngắn tới xưởng, và châm khi máy đã nguội. Sau đó cần xúc rửa và châm lại đúng loại nước làm mát của hãng, vì nước thường không có chất chống gỉ và chống sôi.
Kim nhiệt chỉ tăng khi tắc đường là sao?
Khi xe chạy, gió thổi qua két làm mát; khi đứng yên hoặc bò chậm, quạt két phải làm việc này. Kim tăng khi tắc đường và giảm khi chạy nhanh thường là dấu hiệu quạt két không chạy hoặc chạy yếu.
