"The Hum" là tiếng ù trầm, đều, thường nghe rõ vào ban đêm mà một nhóm nhỏ người dân ở một số nơi trên thế giới (như Bristol ở Anh, Taos ở Mỹ, Windsor ở Canada) phàn nàn, trong khi đa số hàng xóm không nghe thấy. Bloop là một âm thanh dưới nước cực mạnh mà mạng lưới thu âm đại dương của Mỹ ghi được năm 1997. Hai bí ẩn này có kết cục khác nhau: Bloop đã được giải là tiếng băng nứt vỡ ở Nam Cực, còn the Hum đến nay vẫn chưa có một lời giải chung — mỗi nơi một nguyên nhân, có nơi tìm ra, có nơi chưa.
The Hum: tiếng ù chỉ một số người nghe
Người nghe thấy the Hum thường mô tả nó như tiếng động cơ diesel chạy không tải ở xa, tiếng máy xay rất trầm, hay tiếng rung đều. Nó rõ nhất khi ở trong nhà, ban đêm, nơi yên tĩnh. Bịt tai không hết, đôi khi còn rõ hơn. Với một số người, tiếng ù kéo dài nhiều năm, gây mất ngủ và căng thẳng thật sự.
Bristol, thập niên 1970
Một trong những trường hợp được báo chí chú ý sớm nhất là ở thành phố Bristol (Anh) trong thập niên 1970, khi hàng trăm người dân phàn nàn về tiếng ù đều đặn. Các nguyên nhân được nêu khi đó gồm giao thông và nhà máy hoạt động suốt đêm, nhưng không có một kết luận chắc chắn được tất cả chấp nhận.
Taos, thập niên 1990
Ở thị trấn Taos, bang New Mexico (Mỹ), đầu thập niên 1990, nhiều người dân báo nghe tiếng ù. Một nhóm nhà khoa học được mời khảo sát. Theo các báo cáo được dẫn lại, khoảng 2% số người trả lời khảo sát nói họ nghe thấy tiếng ù. Các thiết bị đo đặt quanh vùng không bắt được nguồn âm nào khớp với lời mô tả.
Windsor, những năm 2010
Ở thành phố Windsor (Canada), bên kia sông Detroit đối diện nước Mỹ, cư dân phàn nàn về tiếng ù trầm và rung kính cửa trong nhiều năm. Các nghiên cứu do chính phủ Canada tài trợ khoanh vùng nguồn về phía khu công nghiệp trên đảo Zug, phía Mỹ, nơi có nhà máy luyện thép. Đây là trường hợp mà nguồn công nghiệp cụ thể được xác định khá rõ.
Vì sao chỉ một số người nghe?
| Khả năng | Giải thích | Khi nào hợp lý |
|---|---|---|
| Nguồn âm thấp tần thật | Nhà máy, máy nén khí, đường ống, trạm bơm, tuabin phát ra tiếng trầm truyền xa; một số người nhạy với tần số thấp hơn người khác | Khi tiếng ù gắn với một vùng, thay đổi theo giờ hoạt động của nhà máy (như Windsor) |
| Âm thanh do chính tai phát ra | Tai trong khoẻ mạnh đôi khi tự phát ra âm thanh rất nhỏ (phát xạ âm ốc tai); một số người có thể nhận thấy | Khi tiếng ù theo người đi khắp nơi |
| Ù tai (tinnitus) tần số thấp | Não "nghe" tiếng không có thật bên ngoài, thường gặp sau tiếp xúc tiếng ồn, theo tuổi | Khi bịt tai hoặc đổi chỗ mà tiếng vẫn y nguyên |
| Rung truyền qua kết cấu nhà | Máy móc của nhà bên cạnh, toà nhà, đường ống truyền rung qua sàn, tường | Khi tiếng rõ ở một phòng, một toà nhà |
Không có một lời giải cho mọi tiếng ù trên thế giới. Nhà địa vật lý David Deming, trong một bài tổng quan năm 2004, cho rằng nên coi trọng lời kể của người nghe thay vì gạt đi là tưởng tượng, và nguồn gốc cần được tìm ở từng nơi.
Bloop: tiếng gầm dưới đáy biển
Từ thời Chiến tranh Lạnh, Mỹ có mạng lưới micro dưới nước (hydrophone) để theo dõi tàu ngầm. Về sau, Cơ quan Khí quyển và Đại dương Mỹ (NOAA) dùng mạng lưới này cho nghiên cứu khoa học: nghe động đất dưới biển, núi lửa ngầm, cá voi.
Năm 1997, các hydrophone ở Thái Bình Dương ghi được một âm thanh tần số thấp cực mạnh, tăng dần cao độ trong khoảng một phút, được nhiều trạm cách nhau hơn 5.000 km bắt được. Các nhà khoa học đặt tên nó là "Bloop". Nguồn được định vị ở vùng biển xa phía nam Thái Bình Dương, ngoài khơi Nam Mỹ.
Vì âm thanh "giống tiếng sinh vật" và mạnh hơn mọi loài vật đã biết, Bloop nhanh chóng thành chất liệu cho giả thuyết quái vật biển khổng lồ. Thêm một chi tiết khiến cộng đồng mạng thích thú: vị trí ước tính của Bloop không xa toạ độ mà nhà văn H. P. Lovecraft đặt thành phố hư cấu R'lyeh của quái vật Cthulhu trong truyện năm 1928.
Lời giải: băng nứt
Năm 2012, NOAA công bố: Bloop gần như chắc chắn là một "trận động đất băng" (icequake) — tiếng một tảng băng lớn nứt vỡ, tách ra khỏi thềm băng Nam Cực. Các nhà khoa học đã đặt hydrophone gần Nam Cực, ghi được nhiều âm thanh băng vỡ có đặc điểm phổ y hệt Bloop. Nguồn ước tính ban đầu bị lệch vì âm truyền đi rất xa dưới nước; định vị lại thì phù hợp với vùng băng.
Âm thanh truyền dưới nước tốt hơn nhiều so với trong không khí. Ở một độ sâu nhất định trong đại dương có một "kênh âm" (kênh SOFAR) giữ âm thanh đi rất xa mà ít suy hao — đó là lý do tiếng băng vỡ ở Nam Cực có thể được nghe ở giữa Thái Bình Dương.
Đã giải, chưa giải tới đâu
- Bloop — đã giải: âm thanh của băng nứt vỡ ở Nam Cực, theo NOAA (2012).
- The Hum — giải được từng nơi: có nơi tìm ra nguồn công nghiệp (Windsor); có nơi nghiêng về ù tai, phát xạ âm của tai; có nơi chưa rõ.
- Không có cơ sở: quái vật biển khổng lồ, vũ khí bí mật điều khiển tâm trí.
Gặp chuyện này thì làm gì
- Thử phân biệt trong – ngoài: nghe tiếng ù ở nhiều nơi khác nhau (nhà, nhà người quen ở khu khác, ngoài trời); bịt tai bằng tay. Tiếng theo bạn khắp nơi và không đổi khi bịt tai thì nhiều khả năng từ tai.
- Hỏi hàng xóm: nếu nhiều người cùng khu nghe, cùng giờ, hãy ghi nhật ký (giờ, mức độ, thời tiết) và gửi cơ quan quản lý môi trường địa phương.
- Kiểm tra trong nhà: tắt cầu dao tổng một lúc (nếu an toàn), xem tiếng có mất; để ý máy bơm, máy nén, điều hoà nhà bên.
- Khi nào nên đi khám: ù tai một bên kéo dài, kèm chóng mặt, nghe kém đi đột ngột, hoặc tiếng ù làm mất ngủ nhiều tuần — đi khám tai mũi họng sớm. Nghe kém đột ngột cần được khám càng sớm càng tốt.
- Muốn nghe Bloop và các âm thanh đại dương khác: NOAA công bố bản ghi (đã tăng tốc để tai nghe được) trên trang của chương trình âm học đại dương.
Câu hỏi thường gặp
The Hum là gì?
The Hum là tiếng ù trầm, đều mà một nhóm nhỏ người ở một số nơi trên thế giới nghe thấy, thường rõ vào ban đêm trong nhà. Nguyên nhân khác nhau từng nơi: nguồn công nghiệp phát âm thấp tần, ù tai, hoặc âm do chính tai phát ra; có nơi chưa tìm ra.
Âm thanh Bloop là gì?
Bloop là âm thanh tần số thấp cực mạnh được hệ thống hydrophone dưới biển của Mỹ ghi lại năm 1997 ở Thái Bình Dương. Năm 2012, NOAA kết luận đó là tiếng băng nứt vỡ ở Nam Cực, không phải sinh vật biển.
Vì sao chỉ một số người nghe thấy the Hum?
Mỗi người nhạy cảm với âm thanh tần số thấp khác nhau, nên một nguồn âm trầm có thể chỉ vài người nhận ra. Ngoài ra, một số trường hợp là ù tai hoặc âm thanh do chính tai phát ra, nên chỉ người đó nghe thấy.
Ù tai kéo dài có nguy hiểm không?
Ù tai thường không nguy hiểm nhưng cần đi khám nếu xảy ra ở một bên, kéo dài, kèm chóng mặt hoặc nghe kém đột ngột. Nghe kém đột ngột nên được khám tai mũi họng càng sớm càng tốt.
Bloop có phải là quái vật biển không?
Không. Âm thanh này có đặc điểm giống hệt tiếng băng vỡ đã được ghi lại gần Nam Cực. Sự trùng hợp vị trí với thành phố hư cấu R'lyeh trong truyện của Lovecraft chỉ là chuyện vui của cộng đồng mạng.
